සමාජවාදය ඇයි? — ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් 1949
ආර්ථික හා සමාජීය කරුණු පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු නොවන අයෙකු සමාජවාදය විෂය පිළිබඳ අදහස් ප්රකාශ කිරීම සුදුසුද? හේතු ගණනාවක් නිසා එය එසේ කිරීමට සුදුසු බව මම විශ්වාස කරමි.
විද්යාත්මක දැනුමේ දෘෂ්ටි කෝණයෙන් අපි මුලින්ම ‘සමාජවාදය ඇයි?’ (Why Socialism?) ප්රශ්නය සලකා බලමු. තාරකා විද්යාව සහ ආර්ථික විද්යාව අතර අත්යවශ්ය ක්රමවේද වෙනස්කම් නොමැති බව ඔබට පෙනෙන්නට පුළුවනි: එම ක්ෂේත්ර දෙකෙහිම විද්යාඥයින් මෙම සංසිද්ධිවල අන්තර් සම්බන්ධතාවය හැකිතාක් පැහැදිලිව තේරුම්ගත හැකි වන පරිදි සීමිත සංසිද්ධි සමූහයක් සඳහා පොදු පිළිගැනීමේ නීති සොයාගැනීමට උත්සාහ කරයි. නමුත් යථාර්ථයේදී එවැනි ක්රමවේදවල විශාල වෙනස්කම් පවතී. ආර්ථික විද්යා ක්ෂේත්රයේ සාමාන්ය නීති සොයාගැනීම දුෂ්කර වන්නේ නිරීක්ෂණය කරන ලද ආර්ථික සංසිද්ධි බොහෝ විට වෙන වෙනම ඇගයීමට අපහසු බොහෝ සාධක මගින් බලපානු ලබන තත්වයන් මගිනි. ඊට අමතරව, මානව ඉතිහාසයේ ඊනියා ශිෂ්ටාචාර යුගයේ ආරම්භයේ සිට රැස්කර ගෙන ඇති අත්දැකීම් — හොඳින් දන්නා පරිදි — බොහෝ දුරට බලපෑම් කර සීමා කර ඇත්තේ කිසිසේත්ම ආර්ථික ස්වභාවයක් නොමැති හේතුවලිනි. නිදසුනක් වශයෙන්, ඉතිහාසයේ ප්රධාන රාජ්යයන් බොහොමයක් ඔවුන්ගේ පැවැත්මට යටත් කර ගැනීමට ණයගැති විය. ජයග්රාහී ජනයා නීත්යානුකූලව සහ ආර්ථික වශයෙන්, යටත් කරගත් රටේ වරප්රසාද ලත් පංතිය ලෙස තමන්ව ස්ථාපිත කර ගත්හ. ඔවුන් ඉඩම් අයිතියේ ඒකාධිකාරයක් තමන් වෙනුවෙන් අල්ලා ගත් අතර ඔවුන්ගේම නිලයන් අතරින් පූජකත්වයක් පත් කර ගත්තේය. සමස්ත අධ්යාපනය පාලනය කළ පූජකවරු, සමාජයේ පංති බෙදීම ස්ථිර ආයතනයක් බවට පත් කළ අතර, එතැන් සිට, බොහෝ දුරට නොදැනුවත්වම, ඔවුන්ගේ සමාජ හැසිරීම්වලදී ජනතාව මෙහෙයවන වටිනාකම් පද්ධතියක් ඔවුන් නිර්මාණය කළහ.
නමුත් ඓතිහාසික සම්ප්රදාය, එසේ පැවසුවහොත්, ඊයේ; තෝර්ස්ටයින් වෙබ්ලන්ගේ (1857-1929) මානව සංවර්ධනයේ ”කොල්ලකාරී අවධිය” ලෙස හැඳින්වූ දේ අපි කොතැනකවත් ජයගෙන නැත. නිරීක්ෂණය කළ හැකි ආර්ථික කරුණු එම අවධියට අයත් වන අතර අපට ඒවායින් ලබා ගත හැකි නීති පවා වෙනත් අවධීන්ට අදාළ නොවේ. සමාජවාදයේ සැබෑ අරමුණ මානව සංවර්ධනයේ කොල්ලකාරී අවධිය ජය ගැනීම සහ ඉන් ඔබ්බට යාම බැවින්, එහි වර්තමාන තත්වයේ ආර්ථික විද්යාවට අනාගත සමාජවාදී සමාජය කෙරෙහි ආලෝකයක් ලබා දිය හැකිය.
දෙවනුව, සමාජවාදය සමාජ-ආචාරධර්මික අවසානයක් කරා යොමු කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, විද්යාවට අරමුණු නිර්මාණය කළ නොහැකි අතර, ඊටත් වඩා අඩුවෙන්, ඒවා මිනිසුන් තුළට ඇතුල් කළ නොහැක; විද්යාවට, උපරිම වශයෙන්, යම් යම් අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා මාධ්යයන් තිබිය හැකිය. නමුත් අරමුණු තමන් විසින්ම සංකල්පනය කරනු ලබන්නේ උසස් සදාචාරාත්මක පුරුෂාර්ථ (ethical ideals) ඇති පෞරුෂයන් විසින් වන අතර — මෙම අරමුණු නොනැසී ඉපදී නොමැති නමුත් වැදගත් හා ජවසම්පන්න නම් — සමාජයේ මන්දගාමී පරිණාමය අඩක් නොදැනුවත්වම තීරණය කරන බොහෝ මිනිසුන් විසින් අනුගමනය කර ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.
මෙම හේතූන් නිසා, මානව ගැටළු පිළිබඳ ප්රශ්නයක් වන විට විද්යාව සහ විද්යාත්මක ක්රම අධිතක්සේරු නොකිරීමට අප පරෙස්සම් විය යුතුය; සමාජයේ සංවිධානයට බලපාන ප්රශ්න සම්බන්ධයෙන් අදහස් ප්රකාශ කිරීමට අයිතිය ඇත්තේ විශේෂඥයින්ට පමණක් යැයි අපි උපකල්පනය නොකළ යුතුය.
මානව සමාජය අර්බුදයක් හරහා ගමන් කරන බවත්, එහි ස්ථාවරත්වය බරපතල ලෙස බිඳ වැටී ඇති බවත් ගණන් කළ නොහැකි පිරිසක් කාලයක් තිස්සේ ප්රකාශ කර ඇත. එවැනි තත්වයක එක් ලක්ෂණයක් වන්නේ පුද්ගලයන් තමන් අයත් වන කුඩා හෝ විශාල කණ්ඩායමක් කෙරෙහි උදාසීන හෝ සතුරු හැඟීමක් ඇති කර ගැනීමයි. මගේ අර්ථය පැහැදිලි කිරීම සඳහා, මම මෙහි පෞද්ගලික අත්දැකීමක් සටහන් කරමි. මෑතකදී මම බුද්ධිමත් හා යහපත් ආකල්පයක් ඇති මිනිසෙකු සමග තවත් යුද්ධයක තර්ජනය ගැන සාකච්ඡා කළ අතර, එය මගේ මතය අනුව මානව වර්ගයාගේ පැවැත්මට බරපතල අනතුරක් වනු ඇති අතර, එම අනතුරෙන් ආරක්ෂාව ලබා දිය හැක්කේ අධි-ජාතික සංවිධානයක් (supra-national organization) පමණක් බව මම සඳහන් කළෙමි. එවිට මගේ අමුත්තා ඉතා සන්සුන්ව හා සිසිල්ව මට මෙසේ පැවසීය: ”මිනිස් වර්ගයාගේ අතුරුදහන් වීමට ඔබ මෙතරම් ගැඹුරින් විරුද්ධ වන්නේ ඇයි?”
සියවසකට පමණ පෙර කිසිවෙකු මෙවැනි ප්රකාශයක් එතරම් සැහැල්ලූවෙන් නොකරනු ඇතැයි මට විශ්වාසයි. එය තමා තුළ සමතුලිතතාවයක් ඇති කර ගැනීමට නිෂ්ඵල උත්සාහයක් දැරූ සහ සාර්ථක වීමේ බලාපොරොත්තුව අඩු කරගත් මිනිසෙකුගේ ප්රකාශයකි. එය මේ දිනවල බොහෝ දෙනෙකු දුක් විඳින වේදනාකාරී තනිකමේ සහ හුදකලාවේ ප්රකාශනයකි. හේතුව කුමක්ද? එයින් මිදීමට මාර්ගයක් තිබේද?
එවැනි ප්රශ්න මතු කිරීම පහසුය, නමුත් කිසිදු සහතිකයකින් ඒවාට පිළිතුරු දීම දුෂ්කරය. කෙසේ වෙතත්, අපගේ හැඟීම් සහ උත්සාහයන් බොහෝ විට පරස්පර විරෝධී සහ අපැහැදිලි බවත් ඒවා පහසු සහ සරල සූත්රවලින් ප්රකාශ කළ නොහැකි බවත් මම හොඳින් දැනුවත්ව සිටියද, මට හැකි උපරිමයෙන් උත්සාහ කළ යුතුය.
මිනිසා එකවරම හුදකලා ජීවියෙකු සහ සමාජීය ජීවියෙකි. හුදකලා ජීවියෙකු ලෙස, ඔහු උත්සාහ කරන්නේ තමාගේ සහ තමාට සමීපතමයන්ගේ පැවැත්ම ආරක්ෂා කර ගැනීමට, ඔහුගේ පෞද්ගලික ආශාවන් තෘප්තිමත් කර ගැනීමට සහ ඔහුගේ සහජ හැකියාවන් වර්ධනය කර ගැනීමටය. සමාජීය ජීවියෙකු ලෙස, ඔහු තම සෙසු මිනිසුන්ගේ පිළිගැනීම සහ සෙනෙහස ලබා ගැනීමට, ඔවුන්ගේ සතුට බෙදා ගැනීමට, ඔවුන්ගේ දුකේදී ඔවුන්ව සනසාලීමට සහ ඔවුන්ගේ ජීවන තත්වයන් වැඩිදියුණු කිරීමට උත්සාහ දරයි. මෙම විවිධාකාර, නිතර ගැටුම්කාරී, උත්සාහයන්හි පැවැත්ම පමණක් මිනිසෙකුගේ විශේෂ චරිතයට හේතු වන අතර, ඒවායේ නිශ්චිත සංයෝජනය පුද්ගලයෙකුට අභ්යන්තර සමතුලිතතාවයක් ලබා ගත හැකි සහ සමාජයේ යහපැවැත්මට දායක විය හැකි ප්රමාණය තීරණය කරයි. මෙම ධාවන දෙකෙහි සාපේක්ෂ ශක්තිය (relative strength), ප්රධාන වශයෙන්, උරුමය මගින් ස්ථාවර වී ඇති බව බොහෝ දුරට පැහැදිලිය. නමුත් අවසානයේ මතුවන පෞරුෂය බොහෝ දුරට සෑදී ඇත්තේ මිනිසෙකු තම සංවර්ධනය අතරතුර තමා සොයාගන්නා පරිසරය, ඔහු වැඩෙන සමාජයේ ව්යුහය, එම සමාජයේ සම්ප්රදාය සහ විශේෂිත හැසිරීම් වර්ග තක්සේරු කිරීමෙනි. ”සමාජය” යන වියුක්ත සංකල්පය තනි මිනිසාට අදහස් කරන්නේ ඔහුගේ සමකාලීනයන් සහ පෙර පරම්පරාවල සියලූම ජනතාව සමග ඔහුගේ සෘජු හා වක්ර සබඳතාවල එකතුවයි. පුද්ගලයාට තනිවම සිතීමට, දැනීමට, උත්සාහ කිරීමට සහ වැඩ කිරීමට හැකියාව ඇත; නමුත් ඔහු සමාජය මත කොතරම් රඳා පවතීද යත් ” ඔහුගේ භෞතික (physical), බුද්ධිමය (intellectual) සහ චිත්තවේගීය පැවැත්ම (emotional existence) තුළ ” සමාජ රාමුවෙන් පිටතින් ඔහු ගැන සිතීමට හෝ තේරුම් ගැනීමට නොහැකිය. මිනිසාට ආහාර, ඇඳුම් පැළඳුම්, නිවසක්, වැඩ කිරීමේ මෙවලම්, භාෂාව, චින්තන ආකාර සහ චින්තනයේ අන්තර්ගතයෙන් වැඩි කොටසක් සපයන්නේ ”සමාජය” යි; ඔහුගේ ජීවිතය තුළ කළ හැක්කේ ”සමාජය” යන කුඩා වචනය පිටුපස සැඟවී සිටින මිලියන සංඛ්යාත අතීතයේ සහ වර්තමානයේ ජනතාවගේ ශ්රමය සහ ජයග්රහණයන් හරහා පමණි.
එබැවින්, පුද්ගලයා සමාජය මත යැපීම අහෝසි කළ නොහැකි ස්වභාවධර්මයේ කරුණක් බව පැහැදිලිය — කුහුඹුවන් සහ මී මැස්සන් සම්බන්ධයෙන්ද එළෙසයි. කෙසේ වෙතත්, කුහුඹුවන් සහ මී මැස්සන්ගේ මුළු ජීවන ක්රියාවලියම දැඩි, පාරම්පරික සහජ බුද්ධියෙන් (instincts) කුඩාම විස්තර දක්වා සවි කර ඇති අතර, මිනිසුන්ගේ සමාජ රටාව සහ අන්තර් සම්බන්ධතා ඉතා විචල්ය වන අතර වෙනස් වීමට ගොදුරු බවට පත්වේ. මතකය, නව සංයෝජන ඇති කිරීමේ හැකියාව, වාචික සන්නිවේදනයේ (oral communication) ත්යාගය, ජීව විද්යාත්මක අවශ්යතා මගින් නියම නොකරන ලද මිනිසා අතර වර්ධනයන් ඇති කර තිබේ. එවැනි වර්ධන සම්ප්රදායන්, ආයතන සහ සංවිධානවල; සාහිත්යයේ; විද්යාත්මක හා ඉංජිනේරු ජයග්රහණවල; කලා කෘතිවලද ඇතුළත්ය. යම් අර්ථයකින්, මිනිසාට තමාගේම හැසිරීම තුළින් තම ජීවිතයට බලපෑම් කළ හැකි ආකාරය සහ මෙම ක්රියාවලියේදී සවිඥානික චින්තනය (conscious thinking) සහ අවශ්යතාවය භූමිකාවක් ඉටු කළ හැකි ආකාරය මෙයින් පැහැදිලි වේ.
මිනිසා උපතේදීම, පරම්පරාව හරහා, ජීව විද්යාත්මක ව්යවස්ථාවක් ලබා ගන්නා අතර, එය අප ස්ථාවර හා වෙනස් කළ නොහැකි ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එයට මිනිස් විශේෂයේ ලක්ෂණයක් වන ස්වාභාවික ආශාවන්ද ඇතුළත් වේ. ඊට අමතරව, ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුළ, සන්නිවේදනය සහ වෙනත් බොහෝ ආකාරයේ බලපෑම් හරහා ඔහු සමාජයෙන් ලබා ගන්නා සංස්කෘතික ව්යවස්ථාවක් ඔහු ලබා ගනී. කාලයත් සමග වෙනස් වීමට යටත් වන අතර පුද්ගලයා සහ සමාජය අතර සම්බන්ධතාවය ඉතා විශාල වශයෙන් තීරණය කරන්නේ මෙම සංස්කෘතික ව්යවස්ථාවයි. ඊනියා ප්රාථමික සංස්කෘතීන් පිළිබඳ සංසන්දනාත්මක විමර්ශනය හරහා නූතන මානව විද්යාව අපට උගන්වා ඇත්තේ, පවතින සංස්කෘතික රටා සහ සමාජයේ ආධිපත්යය දරන සංවිධාන වර්ග මත පදනම්ව, මිනිසුන්ගේ සමාජ හැසිරීම බෙහෙවින් වෙනස් විය හැකි බවයි. මිනිසාගේ කොටස වැඩිදියුණු කිරීමට උත්සාහ කරන අයට ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු පදනම් විය හැක්කේ මේ මතය: මිනිසුන් ඔවුන්ගේ ජීව විද්යාත්මක ව්යවස්ථාව නිසා, එකිනෙකා විනාශ කිරීමට හෝ කුරිරු, ස්වයං-දඬුවම් පැමිණ වූ ඉරණමක අනුකම්පාවෙන් සිටීමට හෙළා නොදකිනු ලැබේ.
මිනිස් ජීවිතය හැකිතාක් තෘප්තිමත් කිරීම සඳහා සමාජයේ ව්යුහය සහ මිනිසාගේ සංස්කෘතික ආකල්පය වෙනස් කළ යුතු ආකාරය අප අපෙන්ම අසා ගන්නේ නම්, අපට වෙනස් කළ නොහැකි ඇතැම් කොන්දේසි ඇති බව අප නිරන්තරයෙන් දැනුවත් විය යුතුය. පෙර සඳහන් කළ පරිදි, මිනිසාගේ ජීව විද්යාත්මක ස්වභාවය, සියලූ ප්රායෝගික අරමුණු සඳහා, වෙනස් වීමට යටත් නොවේ. තවද, පසුගිය සියවස් කිහිපයක් තුළ තාක්ෂණික හා ජන විකාශන වර්ධනයන් මෙලොව රැඳී සිටීමට කොන්දේසි නිර්මාණය කර ඇත. ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩ පැවැත්මට අත්යවශ්ය භාණ්ඩ සහිත සාපේක්ෂව ඝන ලෙස ජනාවාස වූ ජනගහනයක, ආන්තික ශ්රම විභජනයක් සහ ඉහළ මධ්යගත නිෂ්පාදන උපකරණයක් අත්යවශ්ය වේ. ආපසු හැරී බලන විට, පුද්ගලයන් හෝ සාපේක්ෂව කුඩා කණ්ඩායම් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වයංපෝෂිත විය හැකි කාලය — සදහටම නැති වී ගොස් ඇත. මානව වර්ගයා දැන් පවා නිෂ්පාදනයේ සහ පරිභෝජනයේ වෙනත් ග්රහලෝක ප්රජාවක් ලෙස සමන්විත වන බව පැවසීම සුළු අතිශයෝක්ති කතාවක් පමණි.
අපේ කාලයේ අර්බුදයේ සාරය කුමක්දැයි මට කෙටියෙන් දැක්විය හැකි ස්ථානයට මම දැන් පැමිණ සිටිමි. එය පුද්ගලයා සමාජයට ඇති සම්බන්ධතාවය ගැන සැලකිලිමත් වේ. සමාජය මත යැපීම පිළිබඳව පුද්ගලයා කවරදාටත් වඩා දැනුවත් වී ඇත. නමුත් ඔහු මෙම යැපීම සමාජීය වත්කමක් ලෙස, කාබනික බැඳීමක් ලෙස, ආරක්ෂක බලවේගයක් ලෙස අත්විඳින්නේ නැත. ඒ වෙනුවට ඔහුගේ ස්වාභාවික අයිතිවාසිකම්වලට හෝ ඔහුගේ ආර්ථික පැවැත්මට පවා තර්ජනයක් ලෙස අත්විඳියි. එපමණක් නොව, සමාජයේ ඔහුගේ ස්ථානය සැකසීමේදී ආත්මාර්ථකාමී ධාවනයක නිරන්තරයෙන් උද්දීපනය කරන අතර, ස්වභාවයෙන්ම දුර්වල වන ඔහුගේ සමාජ ධාවනය ක්රමයෙන් පිරිහෙයි. සමාජයේ ඔහුගේ ස්ථානය කුමක් වුවත්, සියලූම මිනිසුන් මෙම පිරිහීමේ ක්රියාවලියෙන් පීඩා විඳිති. නොදැනුවත්වම තමන්ගේම ආත්මාර්ථකාමිත්වයේ සිරකරුවන් වුවද, ඔවුන්ට අනාරක්ෂිත බවක්, තනිකමක් දැනෙන අතර ජීවිතයේ අහිංසක, සරල හා සංකීර්ණ නොවන සතුටද අහිමි වේ. මිනිසාට ජීවිතයේ අර්ථය සොයාගත හැක්කේ කෙටි හා භයානක වුවත්, සමාජයට කැපවීමෙන් පමණි.
අද පවතින ධනේශ්වර සමාජයේ ආර්ථික අරාජිකත්වය, මගේ මතය අනුව, නපුරේ සැබෑ මූලාශ්රයයි. අප ඉදිරියේ අප දකින්නේ විශාල නිෂ්පාදන ප්රජාවක් වන අතර, එහි සාමාජිකයින් ඔවුන්ගේ සාමූහික ශ්රමයේ ඵල එකිනෙකාට අහිමි කිරීමට නිරන්තරයෙන් උත්සාහ කරති ” බලහත්කාරයෙන් නොව, සමස්තයක් වශයෙන් නීත්යානුකූලව ස්ථාපිත නීතිරීතිවලට විශ්වාසවන්තව අනුකූල වීමෙනි. මේ සම්බන්ධයෙන්, නිෂ්පාදන මාධ්යයන් — එනම්, පාරිභෝගික භාණ්ඩ මෙන්ම අතිරේක ප්රාග්ධන භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා අවශ්ය සමස්ත නිෂ්පාදන ධාරිතාව — නීත්යානුකූලව පුද්ගලයන්ගේ පෞද්ගලික දේපළ විය හැකි බවත්, බොහෝ දුරට පුද්ගලයන්ගේ පෞද්ගලික දේපළ බවත් වටහාගැනීම වැදගත්ය.
සරල බව සඳහා, පහත සාකච්ඡාවේදී නිෂ්පාදන මාධ්යයන්ගේ හිමිකාරිත්වය බෙදා නොගන්නා සියල්ලන්ම මම ”කම්කරුවන්” ලෙස හඳුන්වමි — මෙම යෙදුමේ සාමාන්ය භාවිතයට බෙහෙවින් අනුරූප නොවේ. නිෂ්පාදන මාධ්යයන්ගේ හිමිකරුට සේවකයාගේ ශ්රම ශක්තිය මිලදී ගැනීමට හැකි වේ. නිෂ්පාදන මාධ්යයන් භාවිතා කිරීමෙන්, සේවකයා ධනපතියාගේ දේපළ බවට පත්වන නව භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරයි. මෙම ක්රියාවලිය පිළිබඳ අත්යවශ්ය කරුණ වන්නේ සේවකයා නිෂ්පාදනය කරන දේ සහ ඔහුට ගෙවනු ලබන දේ අතර සම්බන්ධතාවයයි, දෙකම සැබෑ වටිනාකම අනුව මනිනු ලැබේ. කම්කරු කොන්ත්රාත්තුව ”නොමිලේ” වන තාක් දුරට, සේවකයාට ලැබෙන දේ තීරණය වන්නේ ඔහු නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩවල සැබෑ වටිනාකමෙන් නොව, ඔහුගේ අවම අවශ්යතා සහ රැකියා සඳහා තරඟ කරන කම්කරුවන් සංඛ්යාවට සාපේක්ෂව ශ්රම බලය සඳහා ධනපතියන්ගේ අවශ්යතා මගිනි. න්යායාත්මකව පවා සේවකයාගේ ගෙවීම ඔහුගේ නිෂ්පාදනයේ වටිනාකම අනුව තීරණය නොවන බව තේරුම් ගැනීම වැදගත්ය.
පෞද්ගලික ප්රාග්ධනය ස්වල්ප දෙනෙකු අත සංකේන්ද්රණය වීමට නැඹුරු වන්නේ, ධනපතියන් අතර තරඟකාරිත්වය සහ තාක්ෂණික සංවර්ධනය සහ වැඩි වන ශ්රම බෙදීම කුඩා නිෂ්පාදන ඒකකවල වියදමින් විශාල නිෂ්පාදන ඒකක ගොඩනැගීමට දිරිගැන් වීම නිසාය. මෙම වර්ධනයන්හි ප්රතිඵලය වන්නේ පෞද්ගලික ප්රාග්ධනයේ කතිපයාධිකාරය (oligarchy of private capital) වන අතර එහි දැවැන්ත බලය ප්රජාතන්ත්රවාදීව සංවිධිත දේශපාලන සමාජයකට පවා ඵලදායී ලෙස පාලනය කළ නොහැක. ව්යවස්ථාදායක ආයතනවල සාමාජිකයින් තෝරා ගනු ලබන්නේ දේශපාලන පක්ෂ විසිනි, බොහෝ දුරට අරමුදල් සපයනු ලැබේ හෝ වෙනත් ආකාරයකින් පෞද්ගලික ධනපතියන් විසින් බලපෑමට ලක් කරනු ලැබේ, ඔවුන් සියලූ ප්රායෝගික අරමුණු සඳහා ඡන්දදායකයින් ව්යවස්ථාදායක සභාවෙන් වෙන් කරයි. එහි ප්රතිවිපාකය වන්නේ ජනතාවගේ නියෝජිතයන් ජනගහනයේ අඩු වරප්රසාද ලත් කොටස්වල අවශ්යතා ප්රමාණවත් ලෙස ආරක්ෂා නොකිරීමයි. එපමණක් නොව, පවතින තත්වයන් යටතේ, පෞද්ගලික ධනපතියන් අනිවාර්යයෙන්ම ප්රධාන තොරතුරු මූලාශ්ර (පුවත්පත්, ගුවන්විදුලිය සහ අධ්යාපනය) සෘජුව හෝ වක්රව පාලනය කරයි. එබැවින් තනි පුරවැසියෙකුට බාහිර නිගමනවලට පැමිණීම සහ ඔහුගේ දේශපාලන අයිතිවාසිකම් බුද්ධිමත්ව භාවිතා කිරීම අතිශයින් දුෂ්කර වන අතර බොහෝ අවස්ථාවලදී කළ නොහැකි දෙයක් බවට පත් කරයි.
ප්රාග්ධනයේ පෞද්ගලික අයිතිය මත පදනම් වූ ආර්ථිකයක පවතින තත්ත්වය ප්රධාන මූලධර්ම දෙකකින් වෙන් කර හඳුනාගන්නා ආකාර වේ: පළමුව, නිෂ්පාදන මාධ්යයන් (ප්රාග්ධනය) පුද්ගලික අයිතියට අයත් වන අතර හිමිකරුවන් ඒවා තමන්ට සුදුසු යැයි පෙනෙන පරිදි බැහැර කරයි; දෙවනුව, කම්කරු කොන්ත්රාත්තුව නොමිලේය. ඇත්ත වශයෙන්ම, මෙම අර්ථයෙන් පිරිසිදු ධනේශ්වර සමාජයක් නොමැත. විශේෂයෙන්, දිගු හා කටුක දේශපාලන අරගල හරහා, ඇතැම් කම්කරු කාණ්ඩ සඳහා ”නිදහස් කම්කරු කොන්ත්රාත්තුවේ” තරමක් වැඩිදියුණු කළ ආකාරයක් ලබා ගැනීමට කම්කරුවන් සමත් වී ඇති බව සැලකිල්ලට ගත යුතුය. නමුත් සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, වර්තමාන ආර්ථිකය ”පිරිසිදු” ධනවාදයෙන් එතරම් වෙනස් නොවේ.
නිෂ්පාදනය සිදු කරනු ලබන්නේ ලාභය සඳහා මිස භාවිතය සඳහා නොවේ. වැඩ කිරීමට හැකියාව ඇති සහ කැමති සියලූ දෙනා සැමවිටම රැකියාවක් සොයාගත හැකි බවට විධිවිධානයක් නොමැත; ”රැකියා විරහිත හමුදාවක්” සෑම විටම පාහේ සිටිති. කම්කරුවා නිරන්තරයෙන් තම රැකියාව අහිමි වීමේ බියෙන් සිටිති. රැකියා විරහිත සහ දුර්වල වැටුප් ලබන කම්කරුවන් ලාභදායී වෙළඳපොළක් ලබා නොදෙන බැවින්, පාරිභෝගික භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය සීමා කර ඇති අතර, එහි ප්රතිවිපාකය වන්නේ විශාල දුෂ්කරතාය. තාක්ෂණික ප්රගතිය බොහෝ විට සියල්ලන්ටම වැඩ කිරීමේ බර ලිහිල් කිරීමට වඩා වැඩි විරැකියාවක් ඇති කරයි. ධනපතියන් අතර තරඟකාරිත්වය සමග ඒකාබද්ධව ලාභ ලැබීමේ චේතනාව, ප්රාග්ධනය සමුච්චය කිරීමේ සහ භාවිතයේ අස්ථාවරත්වයට වගකිව යුතු අතර එය වඩ වඩාත් දරුණු අවපාතවලට තුඩු දෙයි. අසීමිත තරඟකාරිත්වය විශාල ශ්රම නාස්තියකට සහ මා කලින් සඳහන් කළ පරිදි පුද්ගලයන්ගේ සමාජ දැනුවත්භාවය (social consciousness) අඩපණ කිරීමටද හේතු වේ.
පුද්ගලයන්ගේ මෙම ආබාධිතභාවය ධනවාදයේ නරකම නපුර ලෙස මම සලකමි. අපගේ මුළු අධ්යාපන ක්රමයම මෙම ආබාධයෙන් පීඩා විඳිති. තම අනාගත වෘත්තිය සඳහා සූදානමක් ලෙස අත්පත් කර ගැනීමේ සාර්ථකත්වය වන්දනා කිරීමට පුහුණු කරන ලද ශිෂ්යයා තුළ අතිශයෝක්තියෙන් යුත් තරඟකාරී ආකල්පයක් ඇති කර ඇත.
මෙම බරපතල නපුර තුරන් කිරීමට ඇත්තේ එක් ක්රියාමාර්ගයකින් පමණක් බව මට ඒත්තු ගොස් ඇත, එනම් සමාජවාදී ආර්ථිකයක් ස්ථාපිත කිරීම හරහා සහ සමාජ ඉලක්ක වෙත නැඹුරු වන අධ්යාපන ක්රමයක් හරහා ගමන් කිරීම මගිනි. එවැනි ආර්ථිකයක් තුළ, නිෂ්පාදන මාධ්යයන් සමාජය විසින්ම හිමිකර ගන්නා අතර සැලසුම් සහගත ආකාරයකින් භාවිතා කරනු ලැබේ. ප්රජාවේ අවශ්යතාවලට අනුව නිෂ්පාදනය සකස් කරන සැලසුම්ගත ආර්ථිකයක්, වැඩ කිරීමට හැකි සියලු දෙනා අතර කළ යුතු කාර්යය බෙදා හරින අතර සෑම පිරිමියෙකුටම, කාන්තාවකටම සහ දරුවෙකුටම ජීවනෝපායක් සහතික කරනු ඇත. පුද්ගලයාගේ අධ්යාපනය, ඔහුගේම සහජ හැකියාවන් ප්රවර්ධනය කිරීමට අමතරව, අපගේ වර්තමාන සමාජයේ බලය උත්කර්ෂයට නැංවීම සහ සාර්ථකත්වය වෙනුවට ඔහුගේ සෙසු මිනිසුන් කෙරෙහි වගකීම පිළිබඳ හැඟීමක් ඔහු තුළ වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ කරනු ඇත.
කෙසේ වෙතත්, සැලසුම් කළ ආර්ථිකයක් තවමත් සමාජවාදයක් නොවන බව මතක තබා ගැනීමද අවශ්ය වේ. සැලසුම් කළ ආර්ථිකයක් පුද්ගලයාගේ සම්පූර්ණ වහල්භාවය සමගද ඇතිවිය හැකිය. සමාජවාදය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා අතිශය දුෂ්කර සමාජ-දේශපාලන ගැටළු කිහිපයක් විසඳීම අවශ්ය වේ: දේශපාලන හා ආර්ථික බලයේ දුරදිග යන මධ්යගතකරණය සැලකිල්ලට ගෙන, නිලධාරිවාදය සර්වබලධාරී සහ අධික ලෙස ක්රියා කිරීම වැළැක්වීමට හැකි වන්නේ කෙසේද? පුද්ගලයාගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරගත හැක්කේ කෙසේද සහ එමඟින් නිලධාරිවාදයේ බලයට ප්රජාතන්ත්රවාදී ප්රතිවිරෝධයක් සහතික කළ හැක්කේ කෙසේද? යන්න වැදගත්ය.
අපගේ සංක්රාන්ති යුගයේ සමාජවාදයේ අරමුණු සහ ගැටළු පිළිබඳ පැහැදිලිකම ඉතා වැදගත් වේ. වර්තමාන තත්වයන් යටතේ, මෙම ගැටළු පිළිබඳ නිදහස් හා බාධාවකින් තොරව සාකච්ඡා කිරීම බලගතු තහනමකට ලක්ව ඇති බැවින්, මෙම ‘මාසික සමාලෝචනය’ සඟරාව වැදගත් මහජන සේවයක් කරන බව, මම සලකමි.
ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් විසින් ලියන ලද පහත සඳහන් ලිපිය ඇමරිකාවේ ප්රකාශයට පත් කළ ‘මාසික සමාලෝචනය’ නැමති සඟරාවේ 1949 මැයි මාසයේ පළ කරන ලදී. අයිස්ටයින් ලේඛනාගාරය 1954, 151-158.
පරිවර්තනය: චමිල් ජයනෙත්ති.
