ඉන්දියාවේ මෑත කාලීන මැතිවරණ පැවැත්වුණේ ලොව විශාලතම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ ප්‍රාන්ත පහ තුලය. මෙම ප්‍රාන්තවලින් සමහරක් රටේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ හා දේශපාලනික වශයෙන් වැදගත් කලාප වේ.

මෙම ප්‍රාන්ත වන්නේ:

1. ඇසෑම්

2. බටහිර බෙංගාලය

3. කේරළය

4. තමිල්නාඩුව

5. පොන්ඩිචෙරි

ඉන්දීය දේශපාලනයේ කෙටි හැඳින්වීමක්

නිදහස ලැබීමෙන් පසු, ඉන්දියානු දේශපාලනය බොහෝ දුරට භ්‍රමණය වී ඇත්තේ ජාතික මට්ටමින් ලෞකික ඉන්දීය ජාතික කොංග්‍රසය සහ විවිධ ප්‍රාන්තවල විවිධ ස්ටැලින්වාදී, ප්‍රතිසංස්කරණවාදී සහ ජාතිකවාදී පක්ෂ වටා ය. ඉන්දියානු කොමියුනිස්ට් පක්ෂය වැනි පක්ෂ ඉන්දීය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ රාමුව තුළ ක්‍රියාත්මක වූ අතර රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශ දෙකෙන්ම සමන්විත මිශ්‍ර ආර්ථික පද්ධතියකට සහාය දැක්වීය.

ඉන්දියාවේ දේශපාලන ක්‍රමය, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන සහ සිවිල් ව්‍යුහය බොහෝ දුරට බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පාලනයෙන් උරුම වූ රාමුව දිගටම කරගෙන ගියේය. පුද්ගලික අංශයේ ආර්ථිකය විසින් පනවා ඇති සීමාවන් සහ පකිස්ථානය සහ චීනය සමඟ දිගුකාලීන ගැටුම් සමඟ වේගවත් ජනගහන වර්ධනය ආර්ථික ප්‍රගතියට ඇති ප්‍රධාන බාධාවක් බවට පත්විය. මෙම ගැටුම් අඛණ්ඩ අවි තරඟයක් හරහා ඉන්දියාවේ ආර්ථික සම්පත්වලින් සැලකිය යුතු කොටසක් පරිභෝජනය කළේය. ඉන්දියාව සහ පකිස්ථානය අතර මධ්‍යම ආරවුල කාශ්මීර ගැටලුව ලෙස පැවතුන අතර රටවල් දෙකම කලාපය තමන්ගේ යැයි කියා සිටියේය.

බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතකරණයට පෙර, ඉන්දියානු උප මහද්වීපය දැන් ඉන්දියාව, පකිස්ථානය, බංග්ලාදේශය, නේපාලය, මියන්මාරය (බුරුමය) සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ කොටස් ඇතුළත් භූමි ප්‍රදේශ වලින් සමන්විත විය. මෙම කලාප බොහෝ කුඩා රාජධානි සහ ප්‍රාන්තවලට බෙදා තිබූ අතර, ඒ සෑම එකක්ම තමන්ගේම භාෂාව, සංස්කෘතිය සහ දේශපාලන ව්‍යුහය ඇත. බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවාදය මෙම ප්‍රදේශ එක් පරිපාලනයක් යටතේ ඒකාබද්ධ කළ අතර පසුව ඒවා වෙනම රටවලට බෙදා ඇත. නූතන ඉන්දියාව, එක්සත් රාජ්‍යයක් ලෙස, බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය අතරතුර මතු විය.

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම ඉන්දියාවේ සහ පකිස්ථානයේ බෙදුම්වාදී ව්‍යාපාර දිගටම පවතින්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කරයි, නවදිල්ලිය සහ ඉස්ලාමාබාද් බොහෝ විට රාජ්‍ය බලය භාවිතා කිරීම හරහා ප්‍රතිචාර දක්වයි.

ජාතික මට්ටමින්, කොංග්‍රස් පක්ෂය දශක ගණනාවක් තිස්සේ ආධිපත්‍යය දැරූ නමුත් සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිදියුණු කිරීමට අපොහොසත් විය. ප්‍රාන්ත කිහිපයක කොමියුනිස්ට් සහ ජාතිකවාදී පක්ෂ බලපෑම ලබා ගත්හ. බටහිර බෙංගාලයේ, කොමියුනිස්ට් පක්ෂය අඛණ්ඩව වසර තිස් හතරකට ආසන්න කාලයක් පාලනය කළ නමුත් ආර්ථිකය හෝ දේශපාලන ව්‍යුහය කෙරෙහි අර්ථවත් කම්කරු පන්ති පාලනයක් ස්ථාපිත කිරීමට අපොහොසත් විය.

මෙම ලෞකික සහ ප්‍රතිසංස්කරණවාදී පක්ෂ ව්‍යුහාත්මක වෙනසක් ගෙන ඒමට අපොහොසත් වූ විට, කොංග්‍රස් පක්ෂය 1990 ගණන්වල නව ලිබරල් ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දුන් අතර, ඉන්දියාව මිශ්‍ර ආර්ථිකයකින් වෙළඳපොළ නැඹුරු ධනේශ්වර ක්‍රමයක් දෙසට මාරු කළේය. රාජ්‍ය අංශයේ කර්මාන්ත වැඩි වැඩියෙන් පෞද්ගලික අතට මාරු විය. සමස්තයක් ලෙස ආර්ථිකය වර්ධනය වුවද, ධනයෙන් වැඩි කොටසක් පෞද්ගලික අංශයේ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර, සාමාන්‍ය ජනතාව මුහුණ දෙන දුෂ්කරතා තීව්‍ර විය.

මෙම තත්වය අන්ත දක්ෂිණාංශික ආගමික ජාතිකවාදී භාරතීය ජනතා පක්ෂය (BJP) විසින් ඵලදායී ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගන්නා ලදී. ලොව පුරා බොහෝ දක්ෂිණාංශික ජනප්‍රියවාදී ව්‍යාපාර මෙන්, BJP ද ආගමික ප්‍රජාවන් අතර බෙදීම් සහ සතුරුකම ප්‍රවර්ධනය කළේය. පක්ෂය වැඩි වැඩියෙන් ඉන්දියාව ලෞකිකත්වයෙන් ආගමික ජාතිකවාදය දෙසට තල්ලු කළේය. “හින්දු පාලනය හින්දු භක්තිකයන්ගේ සමෘද්ධිය සහතික කරනු ඇත” යන එහි සටන් පාඨය ඉන්දියාවේ සමාජ හා සංස්කෘතික ව්‍යුහයට බෙහෙවින් බලපෑවේය.

මෑත මැතිවරණ

1. ඇසෑම්

ඇසෑම්හි, BJP නායකත්වයෙන් යුත් NDA සන්ධානය ජයග්‍රාහී ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. BJP දැනටමත් ප්‍රාන්තය පාලනය කරමින් සිටි බැවින්, මැතිවරණ ප්‍රතිඵලය පක්ෂයට බලය රඳවා ගැනීමට ඉඩ සැලසීය.

2. බටහිර බෙංගාලය

මිලියන 106 කට ආසන්න ජනගහනයක් සිටින බටහිර බෙංගාලය, ඉන්දියාවේ අතිමහත් දේශපාලන වැදගත්කමක් දරයි. ප්‍රාන්තය වරක් CPI හි ප්‍රධාන බලකොටුවක් වූ අතර එය වසර තිස් හතරක් අඛණ්ඩව පාලනය කළේය. කෙසේ වෙතත්, 2011 දී, CPI රජය සමස්ත ඉන්දීය ත්‍රිනාමූල් කොංග්‍රසය (TMC) විසින් පරාජය කරන ලද අතර එය ප්‍රාන්තයේ කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාරයට විශාල පසුබෑමක් සනිටුහන් කළේය.

2011 සිට, TMC බලයේ රැඳී සිටින අතර, CPI දේශපාලනික වශයෙන් අඛණ්ඩව පරාජයට පත්ව ඇත. 2026 මැතිවරණවලදී, CPI එහි දේශපාලනික හදවත ලෙස සැලකූ ස්ථානයේ   එක් ආසනයක් පමණක් ලබා ගැනීමට සමත් විය. 93.71% ක වාර්තාගත ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් වාර්තා විය. ජාතික මට්ටමින් දැනටමත් බලයේ සිටින භාරතීය ජනතා පක්ෂය, බෙංගාලය ජයග්‍රහණය කිරීම කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කළේය. විචාරකයින්ට අනුව, පක්ෂය විශේෂයෙන් මුස්ලිම්වරුන් ඉලක්ක කර ගනිමින් වාර්ගික බෙදීම් ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ සුපුරුදු උපාය මාර්ගය මත විශ්වාසය තැබීය. ඉන්දීය මැතිවරණ කොමිසම ඡන්දදායකයින් මිලියන 10 ක් ලැයිස්තුවෙන් ඉවත් කළ අතර, ඔවුන්ගේ නුසුදුසුකමට අභියෝග කළ ඡන්දදායකයින් මිලියන 2.7 ක් කොමිසමට ඇසුණේවත් නැත.

ඒ සමඟම, භාරතීය ජනතා පක්ෂය අතිශයින් සංවිධානාත්මක හා ඉලක්කගත මැතිවරණ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ අතර, TMC තුළ දුර්වලතා හඳුනාගෙන ඒවා ඵලදායී ලෙස සූරාකෑවේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, වරක් වාමාංශික දේශපාලනයට සම්බන්ධ වූ රාජ්‍යයක් තීරණාත්මක ලෙස භාරතීය ජනතා පක්ෂය දෙසට මාරු විය. මෙය පැහැදිලිවම ප්‍රතිසංස්කරණවාදී කොමියුනිස්ට් දේශපාලනය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් පිළිබිඹු කරන අතර ව්‍යුහාත්මක පරිවර්තනයකින් තොරව ප්‍රතිසංස්කරණවාදයට දේශපාලනිකව පවත්වා ගත නොහැකි බව පෙන්නුම් කරයි.

මැතිවරණ ජයග්‍රහණයෙන් පසු, මුස්ලිම් ප්‍රජාවන්ට එරෙහි ප්‍රහාර පිළිබඳ වාර්තා ද වාර්තා විය.

3. කේරළය

CPI සහ CPM යන දෙකම ඇතුළත් වාම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (LDF) යටතේ කේරළය දිගු කලක් කොමියුනිස්ට් දේශපාලනයේ තවත් බලකොටුවක් විය. දශක තුනකට වැඩි කාලයක්, කේරළය ඉන්දියාවේ අවසාන ප්‍රධාන කොමියුනිස්ට් නායකත්වයෙන් යුත් රාජ්‍යය ලෙස පැවතුනි.

කෙසේ වෙතත්, මෑත මැතිවරණවලදී, එක්සත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (UDF) LDF තීරණාත්මක ලෙස පරාජය කළේය. UDF ආසන 102 ක් දිනා ගත් අතර LDF ආසන 35 ක් පමණක් ලබා ගත්තේය.

4. තමිල්නාඩුව

තමිල්නාඩුවේ, ප්‍රධාන දේශපාලන බලවේගයක් ලෙස TVK නමින් නව වාම-මධ්‍යස්ථ පක්ෂයක් මතු විය. මෙම පක්ෂය වසර දෙකකට පෙර ජනප්‍රිය නළු ජෝසප් විජේ විසින් ආරම්භ කරන ලදී.

ආසන 234 න් TVK ආසන 108 ක් දිනා ගත් අතර, ද්‍රවිඩ මුන්නේත්‍ර කසාගම් (DMK) ආසන 73 ක් දිනා ගත්තේය. DMK වසර විසිපහකට ආසන්න කාලයක් ප්‍රාන්තය පාලනය කළේය.

5. පොන්ඩිචෙරි

පොන්ඩිචෙරි හි, ඡන්දදායකයින්ගේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ ප්‍රතිශතය වාර්තාගත 89.87% ක් විය. භාරතීය ජනතා පක්ෂය ප්‍රමුඛ NDA සන්ධානය මැතිවරණ ජයග්‍රහණය කර එම ප්‍රදේශයේ පාලනය රඳවා ගත්තේය.

නිගමනය

අද වන විට, කොමියුනිස්ට් පක්ෂ විසින් පාලනය කරනු ලබන තනි ඉන්දියානු රාජ්‍යයක් තවදුරටත් නොමැත. මෙය ඉන්දියානු දේශපාලනයේ ප්‍රධාන වෙනසක් සනිටුහන් කරන අතර ඉන්දියාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල වසර පනහකට ආසන්න කොමියුනිස්ට් පාලනය ඵලදායී ලෙස අවසන් කරයි. කේන්ද්‍රීය ප්‍රශ්නය නම්: මෙය සිදු වූයේ ඇයි?

මෙම විශ්ලේෂණයට අනුව, එක් ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීම සහ චීනය ධනවාදය දෙසට මාරුවීම විවේචනාත්මකව පරීක්ෂා කිරීමට මෙම පක්ෂ අසමත් වීමයි. මෙම වර්ධනයන් යථාර්ථවාදීව තේරුම් ගෙන දේශපාලනිකව ආමන්ත්‍රණය කර ඇත්නම්, ප්‍රතිඵලය ඉන්දියාවේ කොමියුනිස්ට් බලපෑම සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ බිඳ වැටීමට හේතු නොවන්නට ඇත.

සෝවියට් සංගමය තුළ ස්ටැලින්වාදයේ අසාර්ථකත්වය අවසානයේ ධනවාදයට මග පෑදීය. නිලධාරිවාදී පාලනය විසුරුවා හැර කම්කරුවන්ට බලය පැවරීම වෙනුවට, බොහෝ පක්ෂ ප්‍රභූන් රාජ්‍යයට අයත් කර්මාන්ත කෙරෙහි පුද්ගලික පාලනයක් සොයමින් පසුව ඒවායේ පෞද්ගලීකරණයෙන් ප්‍රතිලාභ ලබා ගත්හ. චීනයේ සහ වෙනත් තැන්වල සමාන වර්ධනයන් සිදු විය.

පසුගිය වසර තිස්පහ තුළ, ඉන්දියාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂ ධනේශ්වර සහ දක්ෂිණාංශික පක්ෂ සමඟ මැතිවරණ සන්ධාන සහ බලය බෙදා ගැනීමේ විධිවිධාන කෙරෙහි වැඩි වැඩියෙන් අවධානය යොමු කළහ. කතුවරයාගේ මතය අනුව, ඔවුන් විප්ලවීය ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා තල්ලු කිරීමට හෝ පාලනයේ හෝ ආර්ථිකයේ සැබෑ කම්කරු පාලනය ස්ථාපිත කිරීමට අසමත් විය.

තීරණ ගැනීම ද පක්ෂ නායකත්වයන් තුළ මධ්‍යගතව පැවති අතර, සාමාන්‍ය ආධාරකරුවන් සහ ඡන්දදායකයින් අර්ථවත් සහභාගීත්වයෙන් බැහැර කරන ලදී. ව්‍යුහාත්මක පරිවර්තනයකින් තොරව, මහජන කලකිරීම වර්ධනය වූ අතර, බොහෝ ඡන්දදායකයින් අවසානයේ අන්ත දක්ෂිණාංශික දේශපාලනය දෙසට යොමු විය. මෙම මාරුවෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ දශක ගණනාවක කොමියුනිස්ට් පාලනය මහජන මට්ටමින් දේශපාලන විඥානය මූලික වශයෙන් පරිවර්තනය කිරීමට අසමත් වූ බවයි.

මෙය ස්ටැලින්වාදී දෘෂ්ටිවාදයේ අසාර්ථකත්වය පමණක් නොව, ගෝලීය පරිමාණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණවාදයේ පුළුල් බිඳවැටීමක් ද නියෝජනය කරයි. මෙම ඉදිරි දර්ශනයට අනුව, වාමාංශිකයින් දැන් යල් පැන ගිය දේශපාලන ක්‍රම අතහැර දමා සේවා ස්ථාන, දේශපාලන පක්ෂ සහ රජයේ ආයතනවල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සේවක පාලනය සහතික කරන නව විප්ලවවාදී උපාය මාර්ග වර්ධනය කළ යුතුය.

…………………………………………………………………………………………………………

ලෝකයේ කම්කරුවන්ගේ සහ ජනතාවගේ අරගලවලට සහාය දැක්වීම සඳහා ජාත්‍යන්තර මාක්ස්වාදී මාර්ගගත සමුළුවට අපි ඔබට ආරාධනා කරන්නෙමු. එය ඉරානයේ සහ මැද පෙරදිග කලාපයේ  මෙන්ම සමස්ථ ලෝක කම්කරුවන්ගේ අරගලයේ ජයග්‍රහනය වෙනුවෙන්ය.

සම්මන්ත්‍රණ සබැඳිය ලබා ගැනීම සදහා

https://www.revolucion.org.es/l/we-invite-you-to-the-international-marxist-conference

THE MARX – SRI LANKA

THE MARX – INTERNATIONAL

මිලිමීටර 5 ට වඩා කුඩා ප්ලාස්ටික් අංශු වන ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික්, ගොඩබිම, වාතය සහ ජලය තුළ සොයාගත හැකි අතර, ඒවා අපගේ ආහාර දාමයටද ඇතුළු වී ඇති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මිනිසුන්ට සහ අනිකුත් සත්වනයන්ටද  දිගුකාලීන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිවිපාක ඇති වේ. 2020 දී, විද්‍යාඥයින් “මුහුදු පතුලේ මෙතෙක් වාර්තා වී ඇති ඉහළම ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් මට්ටම” සොයා ගත් අතර, එමගින් සමුද්‍ර පරිසර පද්ධතියට ඒවායේ ඇති බලපෑමේ තරම හෙළි කරයි.

අධ්‍යයනයේ ප්‍රධාන කතුවරයා වන මැන්චෙස්ටර් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉයන් කේන් (Ian Kane from the University of Manchester) මෙසේ පැවසීය:

“පාවෙන ප්ලාස්ටික් වලින් සෑදී ඇති කුප්‍රකට සාගර ‘කසළ ගොඩවල්’ ගැන සෑම කෙනෙකුම පාහේ අසා ඇති නමුත් ගැඹුරු මුහුදු පතුලේ අපට හමු වූ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් වල ඉහළ සාන්ද්‍රණය ගැන අපි කම්පනයට පත් වීමු.“

මෙම ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් සමුද්‍ර පරිසර පද්ධතියට සෘජුව සහ වක්‍රව ඇතුළු වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ගොඩකිරීම් වලින්ද, ඒවා සුළඟින් සහ ගංගා මාර්ගයෙන්ද මුහුදට ගෙන යනු ලැබේ. “සෑම වසරකම ප්ලාස්ටික් ටොන් මිලියන 8 ක් මුහුදට සහ සාගරයට ඇතුළු වන බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත,” MDPI හි ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද 2021 අධ්‍යයනයක මෙය සඳහන් විය.

ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් දූෂණය තක්සේරු කිරීමට සහ නිරීක්ෂණය කිරීමට බෙල්ලන් නැතහොත් මට්ටියන්ට (Mussels)  ආරක්ෂකයින් ලෙස ක්‍රියා කළ හැකිය. ගෝලීය වශයෙන් මිරිදිය සහ කරදිය ජල පරිසර පද්ධති දෙකෙහිම පෙරහන් පෝෂක ලෙස බෙදා හරින ලද මට්ටි, පරිසර දූෂණයට සංවේදී වන අතර විශාල ජල ප්‍රමාණයක් සැකසීමෙන් ජලජ පරිසර පද්ධති ඉංජිනේරුකරණය කිරීමේදී ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.

ආහාර, විශේෂයෙන් මුහුදු ආහාර සහ මිනිස් සිරුරුවල වර්ධනය සම්බන්ධයෙන් සලකන විට බෙල්ලන් නැතහොත් මට්ටි (Mussels) මට්ටි අනිවාර්යයෙන්ම වර්තමානයේ සිට අනාගතය දක්වා (අදත් හෙටත්) ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් දූෂණය පිළිබඳ වඩ වඩාත් වැදගත් ජෛව දර්ශකයක් ලෙස සේවය කරනු ඇත.

ප්ලාස්ටික් විඝටනයේ බලපෑම්

මිනිසා විසින් සාදන ලද, පොසිල ඉන්ධන මත පදනම් වූ ප්ලාස්ටික් ස්වභාවික ද්‍රව්‍ය මෙන් ජෛව හායනයට (biodegrade) ලක් නොවේ; ඒ වෙනුවට, ඒවා වඩ වඩාත් කුඩා ප්ලාස්ටික් අංශු වලට කැඩී යයි. විද්‍යාඥයින් මෙම අංශු ප්‍රමාණය අනුව වර්ගීකරණයක් සලකා ඇත. ඒවා මිලිමීටර් 5—10 “මෙසොප්ලාස්ටික්” ලෙසද, නැනෝමීටර 1 ත් 5 ත් අතර (පැන්සල් මකනයක විෂ්කම්භය පමණ) ඒවා “ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික්” ලෙසද, නැනෝමීටර 1 (මිනිස් හිසකෙස් නැනෝමීටර 80,000-100,000 ගුණයකින් පළල) සහ කුඩා “නැනොප්ලාස්ටික්” ලෙසද හැඳින්වේ. නැනෝප්ලාස්ටික් පියවි ඇසට දැකීමට නොහැකි තරම් ඉතා කුඩා වුවද, ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් සහ මෙසොප්ලාස්ටික් තරමක් දෘශ්‍යමාන වේ.

සබන් සහ දන්තාලේප වැනි රූපලාවන්‍ය ද්‍රව්‍ය හෝ පිරිසිදු කිරීමේ නිෂ්පාදනවල ඇතුළත් කිරීම සඳහා “හිතාමතාම නිපදවන” ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් සාමාන්‍යයෙන් කුඩා පබළු හෝ පැතලි දිලිසෙන කැබලි ලෙස නිෂ්පාදනය කෙරේ. මෙම සූදානම් කළ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් “ප්‍රාථමික” ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ලෙස හැඳින්වේ. ප්‍රාථමික ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අතරට නර්ඩල් (nurdles) ද ඇතුළත් වේ – අපට හුරුපුරුදු ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදනවලට දියවන කුඩා ප්ලාස්ටික් පෙති. ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන කර්මාන්තවලින් කාර්මික අප ජලය ගලා යාම සහ නැව්ගත කිරීමේදී ඇතිවන ගිනි ගැනීම් සහ භාණ්ඩ නැව්වලින් පිටවන කාන්දුවීම් හරහා නර්ඩල් බොහෝ විට ජල මාර්ගවලට මුදා හරිනු ලැබේ. සෑම වසරකම නර්ඩල් ටොන් 445,970 ක් පමණ, විශේෂයෙන් ජලජ පරිසර පද්ධතිවලට එක්වීමෙන් ගෝලීය වශයෙන් පරිසරය සෘජුවම දූෂණය කරන බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

ප්ලාස්ටික් ද්‍රව්‍ය විඝටනය වීම නිසා සෑදෙන ප්ලාස්ටික් අංශු “ද්විතියික” ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ලෙස හැඳින්වේ. මෙම අංශු ප්ලාස්ටික් පටල කැබලි, තන්තු (රෙදිපිළි සහ ලණු වලින්), පෙන, දෘඩ හෝ මෘදු කොටස් සහ රේඛා (ධීවර ආම්පන්න වැනි) විය හැකිය. ඒවා අපගේ නිවෙස්වල භාවිතා කරන ප්ලාස්ටික් ඇසුරුම්, කෘතිම රෙදිපිළි, තීන්ත සහ අනෙකුත් ප්ලාස්ටික් ද්‍රව්‍ය වලින් කුඩා කොටස් වශයෙන් බිඳ වැටේ. හිරු එළිය, අධික උෂ්ණත්වය, බැක්ටීරියා, දිලීර සහ ජලයට නිරාවරණය වීම සහ කාලගුණය මගින් ප්ලාස්ටික් බිඳවැටීම වේගවත් වේ.

මෙම අංශු ප්‍රථම වරට සමුද්‍ර පරිසර පද්ධතිවල 1970 ගණන්වල මුල් භාගයේදී ලේඛනගත කරන ලද අතර එතැන් සිට ගෘහස්ථ හා එළිමහන් වාතය, පානීය ජලය, නැවුම් සහ සැකසූ ආහාර, මිරිදිය, ගෘහස්ථ දූවිලි, ශාක හා ගස්, සාගර, පස සහ මිනිසුන් ඇතුළු සතුන් තුළ සොයාගෙන ඇත.

ප්ලාස්ටික් අපගේ සෞඛ්‍යයට හානිකර වනවා පමණක් නොව සැලකිය යුතු ආර්ථික පිරිවැයක් ද දරයි. “ඇස්තමේන්තු වලට අනුව ප්ලාස්ටික් දූෂණය වසරකට ඩොලර් බිලියන 75 ක් පමණ පාරිසරික හානි සිදු කරන අතර එයින් ඩොලර් බිලියන 13 ක් සමුද්‍ර පරිසර පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ වේ. උදාහරණයක් ලෙස, ප්ලාස්ටික් දූෂණය මත්ස්‍ය තොග ක්ෂය කළ හැකි අතර ජනප්‍රිය වෙරළ තීරයන් කුණු දැමීමෙන් වෙරළබඩ සංචාරක ව්‍යාපාරයට බලපෑම් කළ හැකිය. එය නාගරික ජලාපවහන පද්ධති වැනි යටිතල පහසුකම් වලට හානි කළ හැකිය. එය ප්‍රචාලක පැටලීමෙන් හෝ ඒවායේ එන්ජින් සිසිල් කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන ජල පරිභෝජන පද්ධති අවහිර කිරීමෙන් නැව් අක්‍රිය කිරීමට හෝ ගිල්වීමට පවා හැකිය, ” යනුවෙන් ලෝක සම්පත් ආයතනය (the World Resources Institute)පෙන්වා දුන්නේය.

ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් සමුද්‍ර ජීවීන්ට තර්ජනයක්

ජෛවගෝලය හරහා නිරන්තරයෙන් චලනය වීම හේතුවෙන් ප්ලාස්ටික් අංශු මුළු පෘථිවියම පාහේ දූෂණය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් සමුද්‍ර පරිසර පද්ධති මෙසොප්ලාස්ටික්, ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් සහ නැනෝ ප්ලාස්ටික් සඳහා ප්‍රධාන ගබඩාවකි. සාගරවලට ගලා යන මිරිදිය පද්ධති සහ ජනාකීර්ණ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ – විශේෂයෙන් කාර්මිකකරණය වී ඇති ඒවා – සමුද්‍ර පරිසර පද්ධතිවල ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් දූෂණයේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර වේ. සාගරවල ඇති ප්ලාස්ටික් වලින් සියයට 80 ක් පමණ ගංගා සහ අනෙකුත් මිරිදිය පද්ධති හරහා මුහුදට ගමන් කර ඇති බවට ගණන් බලා ඇත. ගංවතුර සහ කාලගුණික සිදුවීම් හේතුවෙන් ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකින් ගංගාවලට තල්ලු කළ හැකිය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන (UNEP) විසින් 2021 දී නිකුත් කරන ලද වාර්තාවක සඳහන් වූයේ ප්ලාස්ටික් සමුද්‍ර අපද්‍රව්‍යවලින් සියයට 85 ක් වන අතර, 2040 වන විට, අපි, මිනිසා විසින් වැළැක්වීමේ පියවර නොගතහොත් ප්ලාස්ටික් දූෂණයේ පරිමාව තුන් ගුණයකින් පමණ වැඩි වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකි බවයි.

මාළු සහ අනෙකුත් සාගර සතුන් මුහුදු මතුපිට සිට මුහුදු පත්ල දක්වා ජලයේ සහ අවසාදිතවල ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් වලට නිරාවරණය වේ. මිනිසුන් අනුභව කරන සමහර මත්ස්‍ය විශේෂ ඇතුළු බොහෝ සතුන්, නර්ඩල්ස් සහ අනෙකුත් වටකුරු ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් පරිභෝජනය කරන්නේ ඒවා මාළු බිත්තර සහ අනෙකුත් ප්ලවාංග වැනි ඔවුන්ගේ සුපුරුදු ආහාර ප්‍රභවයන්ට සමාන බැවිනි. සමහර මත්ස්‍ය විශේෂ සහ සාගර සතුන් කාලගුණික ප්ලාස්ටික් අංශුවල සුවඳට ආකර්ෂණය වේ. සාපේක්ෂව කුඩා ප්‍රමාණයේ ප්ලාස්ටික් පවා සමුද්‍ර වනජීවීන්ට මාරාන්තික විය හැකිය. නිදසුනක් වශයෙන්, ජාතික විද්‍යා ඇකඩමියේ 2025 දී කරන ලද අධ්‍යයනයකින් යෝජනා කරන්නේ ප්ලාස්ටික් සීනි කැට එකකට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කිරීමෙන් අත්ලාන්තික් පෆින් දෙදෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු මරා දැමිය හැකි බවයි; බේස්බෝල් ප්‍රමාණයෙන් අඩකටත් වඩා අඩු ප්ලාස්ටික් ලොගර්හෙඩ් කැස්බෑවන් දෙදෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු මරා දැමිය හැකිය; සහ පාපන්දු බෝලයකින් හයෙන් එකකටත් අඩු ප්‍රමාණයක ඇති ප්ලාස්ටික් ප්‍රමාණය පෝපොයිස් දෙදෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු මරා දැමිය හැකිය.

ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් පරිභෝජනය මට්ටි ඇතුළු සාගර සතුන්ගේ අහිතකර සෞඛ්‍ය බලපෑම් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත. “මත්ස්‍යයන්ගේ සංසරණ පද්ධතියට ඔවුන්ගේ පටක වල ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ජෛව සමුච්චය වීම බලපාන අතර, ප්‍රතිශක්තිය, ඔස්මොටික් පීඩනය, රුධිර කැටි ගැසීම, අණුක ප්‍රවාහනය සහ මේද පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ රක්තපාත දර්ශක ගණනාවකට බලපෑම් කරයි,” යනුවෙන් විෂ විද්‍යා වාර්තා වල 2024 අධ්‍යයනයකින් ප්‍රකාශ විය. ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් සහ ප්ලාස්ටික් රසායනික ද්‍රව්‍ය ආමාශ ආන්ත්‍රික අවහිරතා, ස්නායු ගැටළු, කුසගින්න, විෂ වීම සහ සමුද්‍ර ජීවීන්ගේ ප්‍රජනන ගැටළු වලට ද සම්බන්ධ වී ඇත.

මට්ටි ඇතුළු පෙරහන් පෝෂකයන්ට (Filter feeders, including mussels), ආහාර සඳහා ජලය සිෆෝන් (siphon) කරන විට ප්ලාස්ටික් අංශු වර්ග කර ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට සීමිත හැකියාවන් ඇත. මට්ටි මිනිත්තුවකට මුහුදු ජලය කෝප්ප හතරෙන් එකක් පමණ ඇද ගන්නා අතර එය කුඩා සතෙකු සඳහා විශාල පරිමාවකි. අධ්‍යයනවලින් හෙළි වී ඇත්තේ ඔවුන්ගේ මෘදු පටක සහ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතිවල විවිධ ප්‍රමාණයන් සහ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් වර්ග ඇති විවිධ ප්‍රදේශවලින් මට්ටි. මට්ටි සහ අනෙකුත් පෙරහන්-පෝෂණය කරන සිප්පි මාළු අනෙකුත් සාගර ජීවීන්ට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අවශෝෂණය කරයි. අනෙකුත් දූෂක මෙන්, ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ආහාර ජාලයට ජෛව සමුච්චය වන අතර, ගොදුරු පරිභෝජනය කරන විට විලෝපිකයන්ගේ ශරීර තුළ සාන්ද්‍රණය වේ.

පොලියෙස්ටර් ප්ලාස්ටික් තන්තු ශරීරගත වීම නිසා නිල් පැහැති මට්ටි වල වර්ධනය තුනෙන් එකකට වඩා අඩාල වන බව පෙන්වා දී ඇත. අඩු වර්ධන අනුපාත සහ දැවිල්ල වැනි ආතති සාධක සහිත කුඩා මට්ටි වල පැවැත්ම අඩු කළ හැකි අතර, එමඟින් කුරුල්ලන්ගේ සිට කකුළුවන්, තරු මාළු, රෝද සහ ඇත්ත වශයෙන්ම මිනිසුන් දක්වා ඔවුන් ගොදුරු කර ගන්නා සතුන් සඳහා ආහාර ප්‍රභවයන්හි සමස්ත ලබා ගැනීමේ හැකියාව අඩු වේ. ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් මට්ටි වල සෛලීය හා අණුක හානිවලට ද සම්බන්ධ වී ඇත.

එපමණක් නොව, බැර ලෝහ, තැලේට් සහ PFAS වැනි ප්ලාස්ටික් වල බහුලව නිපදවන රසායනික ද්‍රව්‍ය සමුද්‍ර ආහාර ජාලයේ ජෛව සමුච්චය වන බව ද පෙන්වා දී ඇත.

සමුද්‍ර ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් දූෂණය මිනිස් සෞඛ්‍ය ගැටළු මතු කරයි

මිනිස් සිරුර පුරා, මිනිසුන්ගේ රුධිර ප්‍රවාහ, අස්ථි, ඇටමිදුළු, මොළය, මව්කිරි, වැඩිහිටියන්ගේ සහ ළදරුවන්ගේ මුත්‍රා සහ මළපහ, හිසකෙස්, හදවත්, වකුගඩු, අක්මාව, පෙනහළු, ශිෂ්ණය, වැදෑමහ, කෙළ සහ ස්පුටම්, ශුක්‍ර තරලය, සම, ප්ලීහාව, ආමාශය, වෘෂණ කෝෂ, උගුර සහ ශ්වසන මාර්ග, ගර්භාෂ සහ ශිරා තුළ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අනාවරණය වී ඇත.

මිනිසුන් තුළ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් පැවතීම ඇල්සයිමර් රෝගය, ඩිමෙන්ශියාව (මීයන් තුළ), පාකින්සන් රෝගය සහ අනෙකුත් ස්නායු පරිහානීය ආබාධ සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත; දැවිල්ල, හෘදයාබාධ, ආඝාතය සහ මරණය; ඒවා මුත්‍රාශ පිළිකා සාම්පලවලින් සොයාගෙන ඇත; සහ මිනිස් සශ්‍රීකත්වයට සහ ප්‍රජනක සෞඛ්‍යයට හානි කරන බවට සැක කෙරේ. ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අංශු වලට නිරාවරණය වීම සෛල හානි හා මරණයට ද සම්බන්ධ වේ.

ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් හානියක් කරන්නේ කෙසේද සහ ඇයි යන්න හරියටම විමර්ශනය කෙරෙමින් පවතී. නමුත් විද්‍යාඥයින් දන්නවා ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අංශුවල ප්ලාස්ටික් රසායනික ද්‍රව්‍ය 16,000ක් පමණ අඩංගු විය හැකි අතර, ඉන් අවම වශයෙන් 4,200ක් පමණ දැනටමත් පිළිකා ඇති කිරීම සහ හෝමෝන කඩාකප්පල් කිරීම ඇතුළු අහිතකර මිනිස් සෞඛ්‍ය බලපෑම් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත.

මාළුන් තුළ, ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ගිලීම් සහ ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ එකතු වීමට නැඹුරු වන බැවින්, මිනිස් පරිභෝජනයට පෙර මාළු ශුද්ධ කිරීමෙන් නිරාවරණය අවම වන බව පෙනේ. කෙසේ වෙතත්, මාළු ගිලීම සහ කපා ඉවත් කිරීම අනිවාර්යයෙන්ම ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ඉවත් නොකරයි. එපමණක් නොව, සමහර බිවල්ව්, කබොල සහ සාඩින් වැනි තෙල් මාළු ඇතුළු සමහර මුහුදු ආහාර සාමාන්‍යයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම අනුභව කරනු ලබන අතර, ඔවුන්ගේ ශරීරයේ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් උණුසුම් ස්ථාන ඉවත් කිරීම සැමවිටම කළ නොහැකි හෝ ප්‍රායෝගික නොවේ. සාගර ධාරා වල වෙනස්වීම්, වර්ෂාපතනය සහ ගලායාම, ගංවතුර සහ දූෂණය වැඩි කරන වෙනත් සාධක හේතුවෙන් ඇතැම් කාලවලදී මුහුදු ආහාරවල වැඩි ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අඩංගු විය හැකිය.

“පර්යේෂකයන් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ එක්සත් ජනපදයේ වැඩිහිටියන්ගේ ප්‍රෝටීන් ප්‍රභවයන්ගෙන් පමණක් වසරකට ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අංශු මිලියන 4කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ශරීරගත කළ හැකි බවයි,” EarthDay.org ප්‍රකාශ කළේය.

මිනිස් ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් පරිභෝජනයට සම්බන්ධ අවදානම් පරාසය විද්‍යාඥයින් තවමත් නිරීක්ෂණය කරමින් සිටී. PCB සහ රසදිය වැනි රසායනික ද්‍රව්‍යවලට නිරාවරණය වීම අවම කිරීම සඳහා වයස, ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය සහ ගර්භණී තත්ත්වය මත පදනම්ව මුහුදු ආහාර පරිභෝජනයේ වාර ගණන සහ වර්ගය පිළිබඳ නිර්දේශ දැනට එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපයේ පවතී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි මාර්ගෝපදේශ සකස් කර ඇති දූෂකවල (guidelines) අනිවාර්යයෙන්ම ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ඇතුළත් නොවේ.

ඉදිරි මාවත

මුහුදු ආහාර – සහ නැවුම් පලතුරු සහ එළවළු ඇතුළු අනෙකුත් ප්‍රධාන පෝෂණ ප්‍රභවයන් – ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් වලින් වැඩි වැඩියෙන් දූෂණය වීම මිනිස් සෞඛ්‍යයට බරපතල ගැටළු ඇති කරන්නකි. ලොව පුරා බිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවක් පෝෂණයේ ප්‍රධාන ප්‍රභවයක් ලෙස මුහුදු ආහාර මත යැපෙති. (ඔවුන්ගේ ජීවනෝපායන් ගැන සඳහන් නොකළත්).

විද්‍යාඥයින් මට්ටි ඇතුළු මුහුදු ආහාර ලෙස අනුභව කරන සාගර සතුන්ගේ මස්වල, ගිලන් (gills) සහ බඩවැල් තුළ ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් සෙවීම දිගටම කරගෙන යයි. වෙළඳපොලෙන් මිලදී ගන්නා ලද වැඩිපුරම ආහාරයට ගන්නා මට්ටි විශේෂ සියල්ලෙහිම ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ඇති බව පර්යේෂකයන් විසින් සොයාගෙන ඇති අතර, මට්ටි මස් ග්‍රෑම් එකකට සාමාන්‍යයෙන් ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අංශු 0.13 සිට 2.45 දක්වා වේ. වඩාත්ම දූෂිත ජීවීන් උතුරු අත්ලාන්තික් සහ දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ දක්නට ලැබුණි. තවත් 2024 අධ්‍යයනයක දී, පර්යේෂකයන් සොයා ගත්තේ වෙළඳසැල් වලින් මිලදී ගෙන එක්සත් ජනපද බටහිර වෙරළ තීරයේ ධීවර යාත්‍රාවලින් එකතු කරන ලද මුහුදු ආහාර සාම්පලවලින් සියයට 99 ක් ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් අඩංගු බවත්, ඉස්සන් යනු අධ්‍යයනය කරන ලද වඩාත්ම දූෂිත මුහුදු ආහාර වර්ගය බවත්ය.

ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් ආහාර ආරක්ෂාවට බලපාන ආකාරය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ අවබෝධය තවමත් එහි “ළදරු අවධියේ” පවතී. උසස් විශ්ලේෂණාත්මක ක්‍රම මගින් ඇතැම් ආහාරවල ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් මට්ටම් වඩාත් නිවැරදිව හඳුනා ගැනීම සහතික කිරීමට උපකාරී වන අතර එමඟින් අධීක්ෂණය වැඩි දියුණු කළ හැකිය. මේ අතර, රජයන් විසින් රෙගුලාසි වැඩි කළ යුතු අතර “ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් හඳුන්වාදීම සහ පැතිරීම අවම කිරීම සඳහා ආහාර නිෂ්පාදනය, සැකසීම සහ ඇසුරුම්කරණයේ නිශ්චිත භාවිතයන්” සහතික කළ යුතුය. මෙම ගැටළුව විසඳීම සඳහා විශාල කාර්මික සහ ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාවයක් ඇති කිරීම, ආහාර දාමය ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් වලින් ආරක්ෂිත කිරීම සඳහා ස්ථාවර ප්‍රමිතීන් ඇතිකර ගැනීමට හේතු විය හැක. එපමණක් නොව, “නව විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් මත පදනම් වූ ක්‍රමවේද සහ ප්‍රමිතීන් නිතිපතා යාවත්කාලීන කිරීමත්, උපාය මාර්ග ඵලදායීව පවත්වා ගෙන යෑමත්, නවතම දැනුම සමඟ පෙළගැසී ඇති බවත් සහතික කරයි,”  යනුවෙන් ලිපිය තවදුරටත් පැවසීය.

ප්ලාස්ටික් දූෂණය අවම කිරීම එහි ප්‍රභවයෙන් ආරම්භ කළ යුතුය

පාරිභෝගිකයින්ගෙන් ලැබෙන පීඩනය සහ එක් වරක් පමණක් භාවිතා කළ හැකි ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන සඳහා වන තහනම් කිරීම් සහ බදු වැනි ශක්තිමත් ප්‍රතිපත්ති, අනිවාර්යයෙන්ම ද්විතියික ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් බවට කැඩී යන ප්ලාස්ටික් ඉවත් කිරීමට උපකාරී වේ. ව්‍යාපාරවලට ප්ලාස්ටික් වලින් ඉවත් වී ප්ලාස්ටික්-නිදහස් පිළිවෙත් සහ නිෂ්පාදන අනුගමනය කිරීමට බල කිරීම සඳහා මෙම ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍ය වේ. “පෙලට් අලාභය” (“pellet loss”) හා සම්බන්ධ අනිවාර්ය වැළැක්වීමේ පියවර ක්‍රියාත්මක කරන යුරෝපීය පාර්ලිමේන්තුවේ 2025 නීත්‍යානුකූලව බැඳී ඇති රෙගුලාසි සහ “ප්ලාස්ටික් ක්ෂුද්‍ර පබළු අඩංගු සේදුම්-ඉවත් කරන රූපලාවන්‍ය ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය, ඇසුරුම් කිරීම සහ බෙදා හැරීම තහනම් කරන 2015 එක්සත් ජනපද ක්ෂුද්‍ර පබළු-නිදහස් ජල පනත” වැනි අනෙකුත් නීති, ඉහළට ගලා යන ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් දූෂණයේ ප්‍රාථමික ප්‍රභවයන් පිළිබඳ ගැටළුව විසඳීමට තවදුරටත් උපකාරී වේ.

නඩු පැවරීම යනු දූෂකයින් වගකිව යුතු බවට පත් කිරීම සඳහා ප්‍රජාවන් සහ සංවිධාන විසින් භාවිතා කරන තවත් මෙවලමකි. සමහර අවස්ථා ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් නිසා ඇතිවන පහළ දූෂණය සාර්ථකව ඉලක්ක කරයි. කාර්මික දූෂකයින් සඳහා “පූජා කලාප” (“sacrifice zones”) ලෙස අඩු සේවා ලාභී ප්‍රජාවන් අසාධාරණ ලෙස ඉලක්ක කිරීම පවත්වාගෙන යන ජාතිවාදය වැනි දිගුකාලීන පද්ධතිමය ගැටළු විසඳීමට තවත් අය කටයුතු කරති. තවත් සමහරු “තිරසාර” හෝ “සෞඛ්‍ය සම්පන්න” ලෙස ලේබල් කර ඇති ඔවුන්ගේ ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන වටා ව්‍යාජ සහ නොමඟ යවන අලෙවිකරණ ප්‍රකාශ භාවිතා කිරීමට අභියෝග කරන අතර, දූෂකයින් විසින් “තිරසාර” හෝ “සෞඛ්‍ය සම්පන්න” ලෙස තම නිශ්පාදන ලේබල් කර ඇත.

ප්ලාස්ටික් දූෂණය අවම කිරීමට හැකි වනුයේ, පොසිල ඉන්ධන නිස්සාරණය සහ ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදනය නැවැත්වීම මඟින් මූලාශ්‍රයෙන් ආරම්භ කළ යුතු අතර, අවසාන වශයෙන්, සමාජය පොසිල ඉන්ධන සහ ප්ලාස්ටික් මත යැපීම වෙනුවට ආරක්ෂිත, ප්ලාස්ටික්-නොමැති දෑ නැවත භාවිතා කිරීම සහ පද්ධතිමය මට්ටමින් පුනර්ජනනීය විසඳුම් වෙත මාරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.

ප්ලාස්ටික් ප්‍රතිචක්‍රීකරණය තනිවම විසඳුමක් නොවේ; එය ඇත්ත වශයෙන්ම ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදනය පවත්වාගෙන යා හැකි අතර, ප්‍රතිචක්‍රීකරණයේ සෑම වටයක් සමඟම ප්ලාස්ටික්වල ගුණාත්මකභාවය අඩු වන බැවින්, වර්ජින් (නව) ප්ලාස්ටික් සහ ප්ලාස්ටික් ආකලන අවශ්‍ය වේ.

“ෆොසිල ඉන්ධන සහ අනෙකුත් ඛනිජ රසායනික සමාගම් පසුගිය දශක හය තුළ වර්ජින් ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදනය ඝාතීය ලෙස වැඩි කිරීම සඳහා ප්ලාස්ටික් ප්‍රතිචක්‍රීකරණය පිළිබඳ ව්‍යාජ පොරොන්දුව භාවිතා කර ඇති අතර, ගෝලීය ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍ය අර්බුදය නිර්මාණය කර පවත්වාගෙන යන අතර ප්‍රතිවිපාක සඳහා ගෙවීමට ඉතිරිව සිටින ප්‍රජාවන් මත ඉහළ පිරිවැයක් පැනවීය… 2021 වන විට, ප්ලාස්ටික් සඳහා එක්සත් ජනපද ප්‍රතිචක්‍රීකරණ අනුපාතය සියයට 5-6 ක් පමණක් යැයි ගණන් බලා ඇත, ” (2024 report by the Center for Climate Integrity – දේශගුණික අඛණ්ඩතාව සඳහා වූ මධ්‍යස්ථානයේ 2024 වාර්තාවකට අනුව).

ප්ලාස්ටික් හා පොසිල ඉන්ධන සමාගම් ප්ලාස්ටික් දූෂණයට විසඳුමක් ලෙස ප්‍රතිචක්‍රීකරණය දිගු කලක් තිස්සේ අපව තල්ලු කර ඇත. යථාර්ථය විය යුත්තේ ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදනය නැවැත්වීම මූලික විසඳුම ලෙස සැලකීමයි. අනිවාර්යයෙන්ම, දැනටමත් සංසරණය වන ප්ලාස්ටික් කළමනාකරණය කිරීම සඳහා අනාගතයේ දී යම් ප්‍රතිචක්‍රීකරණයක් අවශ්‍ය විය හැකි නමුත්, තවදුරටත් හානි වැළැක්වීම සඳහා ප්‍රතිචක්‍රීකරණ පිළිවෙත් වැඩිදියුණු කළ හැකිය. ඒ හා සමානව, පිරිසිදු කිරීම් මගින් ගැටළුව විසඳිය නොහැකි වුවද, ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් මගින් ඇති වන අවදානම් අවම කිරීම සඳහා අනාගතයේ දී ඒවා අනිවාර්යයෙන්ම අවශ්‍ය වනු ඇත.

ක්ෂුද්‍ර ප්ලාස්ටික් යනු, එහි විෂ සහිත ජීවන චක්‍රය පුරාවට ප්ලාස්ටික් දූෂණය නැවැත්වීමට ක්‍රියා කරන ශක්තිමත් ගෝලීය ප්ලාස්ටික් ගිවිසුමක් වැනි සම්බන්ධීකරණ ගෝලීය ප්‍රතිචාරයක් අවශ්‍ය වන පද්ධතිමය දූෂණ ගැටලුවකි. ගිවිසුම පිළිබඳ සාකච්ඡා දිගටම පවතින අතර, රටවල් ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදනය සහ භාවිතය අඩු කිරීමට පියවර ගත යුතු අතර, පාරිභෝගිකයින් තනි මට්ටමින් ( එකිනෙකා තම ස්වේච්ඡාවෙන්) වෙනසක් ඇති කිරීමට වඩා හොඳ තේරීම් කළ යුතුය. පරීක්ෂා නොකළ ප්ලාස්ටික් භාවිතය නිසා දැනටමත් ඇති වී ඇති හානිය අවම කිරීමට සහ වඩාත් තිරසාර අනාගතයක් සහතික කිරීමට මෙම පියවර අවශ්‍ය වේ.

Monthly Review හි පළවූ එරිකා සිරිනෝ විසින් රචිත ලිපිය ආශ්‍රයෙන් සිංහලට සකස් කරන ලද්දේ සුනිල් සිල්වා විසිනි.

එරිකා සිරිනෝ යනු මානව සහ මානව නොවන ලෝකවල ඡේදනය ගවේෂණය කරන ලේඛිකාවක්, කලාකාරිනියක් සහ කතුවරියකි.

This article was produced by Earth • Food • Life, a project of the Independent Media Institute. It is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License (CC BY-NC-SA 4.0).

MR Online හි නැවත ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ලිපිවල දක්වා ඇති සියලුම අදහස් මාසික සමාලෝචනයට අනිවාර්යයෙන්ම අනුගත නොවේ. අපගේ ඉලක්කය වන්නේ අපගේ පාඨකයින්ට රසවත් හෝ ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇතැයි අප සිතන විවිධ වාමාංශික දෘෂ්ටිකෝණ බෙදා ගැනීමයි. —සංස්.

මෙම උදාහරණ හරියටම අපි විවේචනාත්මකව පරීක්ෂා කළ හොත් එක්සත් ජනපද න්‍යාය පත්‍රය පිළිබඳ අවබෝධයේ අඩුවක් වමට නොමැත. වමේ මිනිසුන් ලෝක ආධිපත්‍යයේ අර්බුදයක්, එක්සත් ජනපද අධිරාජ්‍යයේ පරිහානියක් ගැන කතා කරයි – එම තක්සේරුවලට වටිනාකමක් ඇත. නමුත් එය එක්සත් ජනපදය එහි ආධිපත්‍යය පවත්වා ගැනීමට සහ පුළුල් කිරීමට උත්සාහ කරන ආකාරය පිළිබඳ උපාය මාර්ගයේ අර්බුදයක් ලෙස සැකසීමට හැකිය.

සමහරු තර්ක කරන්නේ සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීමෙන් පසු එක්සත් ජනපද ආධිපත්‍යය කිසි විටෙකත් සම්පූර්ණයෙන් ගොඩනැගීමට නොහැකි වූ බවයි. ඔවුන්ගේ බලය ඒකාබද්ධ කිරීමේ කාල පරිච්ඡේදයක් පැවතුනද, එය කෙටි කාලීන විය – ඉරාකයේ සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ යුද්ධ වැනි අධිරාජ්‍යවාදී සීමාව ඉක්මවා යාමෙන් සහ 2007-2008 ආර්ථික බිඳවැටීමෙන් එම උත්සාහයන් යටපත් විය. එතැන් සිට, එක්සත් ජනපදය අඛණ්ඩ පීඩනයකට ලක්ව ඇත.

දැන් අප දකින්නේ එම පරිහානිය කළමනාකරණය කිරීමට ගත් මංමුලා සහගත උත්සාහයකි. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ඇතුළු ට්‍රම්ප්වාදයේ නැගීම මෙම උත්සාහය පිළිබිඹු කරයි. මතුවී ඇති උපාය මාර්ගය මිලිටරිවාදය සහ බලහත්කාරය – නීති විරෝධී සම්බාධක, අස්ථාවර කිරීම සහ සෘජු ප්‍රචණ්ඩත්වය – මත කේන්ද්‍රගත වේ.

ඊශ්රායලය විසින් ගාසා තීරයේ කරන ලද ජන සංහාරය එක්සත් ජනපද ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට උපදේශාත්මක වී ඇත. ගෝලීය බල මධ්‍යස්ථානවලින් – (අනිවාර්යයෙන්ම ගෝලීය මහජන මතයෙන් නොව) –  ඇතිවන සීමිත ප්‍රතිචාරය නිසා දඬුවම් විරහිතව ක්‍රියා කිරීමට කොළ එළියක් ලෙස ඔවුන් එය අර්ථකථනය කරගෙන ඇත. දැන් අප දකින්නේ එහි ප්‍රතිඵලයයි: එනම්,ගෝලීය ආධිපත්‍යය පවත්වා ගැනීම අරමුණු කරගත් වඩ වඩාත් නිර්ලජ්ජිත සහ නීති විරෝධී ක්‍රියා අඛණ්ඩව කරගෙන යති.

එසේ නම්, සැබෑ ප්‍රශ්නය වනුයේ විපක්ෂය කොහේද? යන්නයි. ගෝලීය වමේ, විශේෂයෙන් බටහිර රටවල ප්‍රතිචාරය දුර්වල වී ඇත – මෙම ප්‍රතිරෝධය නොමැතිකම එක්සත් ජනපද ආක්‍රමණයට ධෛර්යයක් ලබා දී ඇත.

අපි දැන් භයානක තත්වයකට මුහුණ දී සිටිමු: ඛණ්ඩනය වූ, ව්‍යාකූල සහ අසංවිධානාත්මක වමේ මුහුණට මුහුණලා, ගෝලීය ෆැසිස්ට්වාදයේ නැගී එන පද්ධතියක් ලෙස බලය තහවුරු කරන එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයකි. ඇත්ත වශයෙන්ම, මෙම මොහොත 1930 ගණන්වල යුරෝපයේ ෆැසිස්ට්වාදයේ නැගීමටත් වඩා භයානක ය. ඒ කාලයේ දී, සෝවියට් සංගමය වැනි ප්‍රතිප්‍රහාරක බලවේග සමඟ තවමත් සුසංයෝගී සහ සටන්කාමී වමක් පැවතුනි. අද වන විට, අපට එම සංවිධානාත්මක ප්‍රතිරෝධයේ කිසියම්ම ලකුණක් නොපෙනේ.

 “වම” යන යෙදුම ඉතා ලිහිල් ලෙස භාවිතා වන්නකි. බොහෝ අය තමන් වාමාංශිකයන් ලෙස හඳුන්වා ගනීති. එහෙත් එය ප්‍ර‍ශ්න කළ යුතු හා සාකච්ඡා කළ යුතු කරුණකි. අප “වම“ නිර්වචනය කරන්නේ කෙසේද? කුමන නිර්ණායක මතද? යන්න වැදගත් කරුණකි්

පොදුවේ ගත්විට, වම සමන්විත වන්නේ සමාජය සහ ජාත්‍යන්තර පද්ධතිය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණයක් මත පදනම් වූ සමාජ බලවේග වලිනි; අධිරාජ්‍යවාදී, ධනවාදී, යටත් විජිත පිළිවෙත්වලට විරුද්ධ බලවේග වලිනි.

අව්‍යාජ වමක් සමාජවාදී විකල්පයක් කරා සමාජ පරිවර්තනයකට කැපවී සිටී. එය භෞතිකවාදී – විශේෂයෙන් අපෝහක භෞතිකවාදී – රාමුවකින් ප්‍ර‍ශ්න විග්‍ර‍හ කරනු ලැබේ. සමාජ පරිවර්තනයක් සඳහා ජාතික සහ පන්ති බලවේග පදනම් වූ තීව්‍ර අරගලයක් අවශ්‍ය බව එය පිළිගනී.

මෙහිදී වැදගත් වන්නේ, අව්‍යාජ වමක් සතුරා විසින් පනවන ලද උපාය මාර්ග ප්‍රතික්ෂේප කරයි. එනම්, එහි අර්ථය වනුයේ හුදු ප්‍රවාදයක් ලෙස අවිහිංසාව සඳහා ( ප්‍ර‍ජාතන්ත්‍ර‍වාදය හා මානව හිමිකම්) දැඩි කැපවීම් කිරීම හෝ අරගලය මැතිවරණ මාර්ගවලට සීමා කිරීම හෝ නොවේ. එහි තේරුම යථාර්ථයෙන් වෙන් වූ දෘෂ්ටිවාදය නොව, සංයුක්ත තත්වයන් මත පදනම් වූ උපක්‍රම සංවර්ධනය කිරීමයි.

කෙටියෙන් කිවහොත්, අපේ කාලයේ කේන්ද්‍රීය ප්‍රතිවිරෝධයට එනම්, අධිරාජ්‍යවාදය සහ අනෙකුත් මනුෂ්‍ය වර්ගයා අතර ප්‍රතිවිරෝධයට මුහුණදීම සඳහා සටන්කාමී, විප්ලවවාදී විරුද්ධත්වයක නියැලීමට වම සූදානම් විය යුතුය.

මෙම දිනවල එම ප්‍රතිවිරෝධය සියැසින් දැක ගැනීමට අපට හැකිවී ඇත. තමන් “වම“ වශයෙන් හඳුන්වා ගන්නාවූ බොහෝ කොටස් වලට හා කණ්ඩායම්වලට ඉරානයට එරෙහි එක්සත් ජනපද-ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරය හෙළා දකිමින් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කිරීමට පවා නොහැකි වී ඇත. සමහර වාමාංශිකයන්  අවධාරනය කරනුයේ, හුදෙක් එක්සත් ජනපද- ඊශ්‍රායල  යුද ක්‍රියාවන් හෙළා දකිනවාට වඩා ඉරාන රාජ්‍යය පිළිබඳ විවේචන – අභ්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ විවාද – වලට ප්‍ර‍මුඛත්වය දීමටය.

මෙය සිදු වූයේ බාලිකා පාසලක් ඇතුළුව පුද්ගලයින් 170 ක් පමණ මරා දැමූ බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් සහ අනාරක්ෂිත නාවික යාත්‍රාවක් විනාශ කිරීමෙන් පසුව ය. එසේ වුවද, ඔවුන්ට පැහැදිලි ප්‍රකාශයක් ඉදිරිපත් කිරීමට නොහැකි විය. මෙමගින් ලෝක වමේ ව්‍යාපාරයේ පවතින පොදු බව පෙනේ. එමගින් පැහැදිලි කරන්නේ කුමක්ද?

එය වරප්‍රසාද, න්‍යායාත්මක ව්‍යාකූලත්වය සහ ප්‍රාථමික ප්‍රතිවිරෝධය සහ ප්‍රාථමික සතුරා හඳුනා ගැනීමට අපොහොසත් වීම පිළිබිඹු කරයි. එය තමන්ගේම රාජ්‍යයට විරුද්ධ වීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සඳහා ආවරණයක් සපයන සුළු ධනේශ්වර සදාචාරවාදයේ ආකාරයකි.

මෙයින් ගම්‍ය වනුයේ, එක්සත් ජනපද ආක්‍රමණය සාධාරණීකරණය කළ හැකි බවයි, නැතහොත් අවම වශයෙන් නිසැක හෙළා දැකීමට තරම් සුදුසු දෙයක් නොවන බවයි. එම ස්ථාවරය ගත හැක්කේ අධිරාජ්‍ය ප්‍රචණ්ඩත්වයට සෘජුවම යටත් නොවන දුරස්ථ ස්ථානයක සිට පමණි.

නමුත් සුදු ආධිපත්‍යවාදී යටත් විජිත ප්‍රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වන අපට, සතුරාගේ ස්වභාවය සහ අන්ත ප්‍රචණ්ඩත්වය මුදා හැරීමට එයට ඇති හැකියාව සහ එයට ඇති කැමැත්ත පිළිබඳවත්, එහි ඇති අසාර්ථකත්වයේ සහ අර්ථ ශුන්‍ය භාවය පිළිබඳවත් අපට කිසිදු මිත්‍යාවක් තිබිය නොහැක. අධිරාජ්‍ය විරෝධී ඉදිරිදර්ශනයක්, අධිරාජ්‍ය හරයෙන් ඉවතට ගෝලීය බල තුලනය ගෙන යන ස්ථාවරයක් මගින් දැනුම් දෙනු ලබන්නේ, අධිරාජ්‍ය පද්ධතිය දුර්වල කරන අතරම එමගින් මනුෂ්‍යත්වය රැක ගැනීමට ගන්නාවූ උත්සාහයකි.

එබැවින්, එක්සත් ජනපදය ඉරානයට පහර දෙන විට, එය නීති විරෝධී ක්‍රියාවක් ලෙස හෙළා දැකීමට අපට බල කෙරෙයි – නමුත් අපි පුළුල් ඇඟවුම් ද තේරුම් ගනිමු. මෙම ක්‍රියාවන් මගින් ගෝලීය බල තුලනය වෙනස් කළ හැකි අධිරාජ්‍යවාදී අනුපිළිවෙල තුළ ඇති ප්‍රතිවිරෝධතා හෙළි කරයි. මෙම ස්ථාවරය මගින් තර්ක කරන්නේ අපගේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිවිරෝධතා ද්විතීයික වන අතර එක්සත් ජනපදයට සහ බටහිර අධිරාජ්‍යවාදයට විරුද්ධ වීම අපගේ මූලික වගකීම වන බවයි. එපමණක් නොව, කිසියම් ජාතියක්, අධිරාජ්‍යවාදී කුමන්ත්‍රණ සහ ප්‍රචණ්ඩත්වයේ හරස්කඩවල සිටීමෙන්ම ඇඟවෙන්නේ එය තුළ ඇති අභ්‍යන්තර ප්‍රතිවිරෝධතා සහ අභියෝග මඟහරවා ගත හැකි සමස්ත ධනාත්මක ගුණාංග එයට ඇති බවයි.

අපව විවේචනය කරන අය බොහෝ විට මෙම ඉදිරිදර්ශනය “අධිරාජ්‍ය විරෝධී” ලෙස ලේබල් කරති. නමුත් අපි පැහැදිලියි: රාජ්‍යයන් තුළ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිවිරෝධතා අපි තේරුම් ගත්තද, අපි ප්‍රාථමික ගෝලීය ප්‍රතිවිරෝධතාව සහ අධිරාජ්‍යවාදයට විරුද්ධ වීමේ අවශ්‍යතාවය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමු.

එම පැහැදිලිකම, අව්‍යාජ අධිරාජ්‍ය විරෝධී බලවේග දෘෂ්ටිවාදාත්මකව ව්‍යාකූලව සිටින අයගෙන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීමට උපකාරීවේ.

අද අපි, ගෝලීය දේශපාලන තත්ත්වය පිළිබඳ මෙම සාකච්ඡා සංයුක්ත යථාර්ථයන් තුළ පදනම් කළ යුතුයි. කියුබාවේ තත්වය පැහැදිලි උදාහරණයකි. එක්සත් ජනපද වටලෑම නිසා විදුලි ජාලයේ – රෝහල්, පාසල්, දෛනික ජීවිතය – සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ බිඳවැටීමට හේතු වී ඇත.

එමගින් පෙන්නුම් කරනුයේ විශේෂයෙන් ඇමරිකාවේ – ශක්තිමත්, සටන්කාමී වමේ ප්‍රතිචාරයක් නොමැතිකම සහ අප මුහුණ දී සිටින ලෝකයේ  වමේ අර්බුදයයි.

මෙය ආපසු හැරවිය නොහැකි වන්නේ නම්, අපි මීට පෙර කවදාවත් දැක නැති ආකාරයේ ගෝලීය ෆැසිස්ට්වාදයේ දීර්ඝ කාල පරිච්ඡේදයකට මුහුණ දී සිටිමු. එක්සත් ජනපද නිලධාරීන්ගේ විවෘත අහංකාරය – යුද අපරාධ ගැන විහිළු කිරීමට, තමන්ගේම ප්‍රහාරවලට ගොදුරු වූවන් අතහැර දැමීමට ඔවුන් දක්වන කැමැත්ත – වැනි තත්ත්වයන්ට ප්‍රතිරෝධයක් නොමැති නම්, එමගින් ඉදිරියේ අපට මුහුණ දීමට ඇති දේ සංඥා කරයි.

සුසංයෝගී, සටන්කාමී විපක්ෂයක් ගොඩනැගීමේ හදිසි අවශ්‍යතාවය අප හඳුනාගත යුතුය. මෙය රූපක අරගලයක් නොවේ – අපි සැබෑ යුද්ධයක සිටිමු,  එය අප මත පටවන ලද යුද්ධයකි.

ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් එම යථාර්ථය පැහැදිලි කළේය. දේශීය වශයෙන් කතා කරමින්, ICE සහ ජාතික ආරක්ෂක භටයින් චිකාගෝ වැනි නගරවලට පැමිණෙන විට, එය ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවක් ලෙස නොව යුද දෙපාර්තමේන්තුවක් ලෙස හැඳින්විය යුත්තේ මන්දැයි ජනතාව තේරුම් ගනු ඇතැයි ඔහු යෝජනා කළේය.

ඔවුන්ට එනම්, අධිරාජ්‍යවාදීන්ට ඔවුන්ගේ න්‍යාය පත්‍රය ගැන පැහැදිලිය. පැහැදිලිකම නොමැතිකම ඇත්තේ අපේ පැත්තේ ය. ප්‍රාථමික ප්‍රතිවිරෝධය පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් – සහ එය තවදුරටත් ඒකපාර්ශ්වික යුද්ධයක් නොවන පරිදි අරගලයක යෙදීමට ස්ථිර කැපවීමක් – අප වර්ධනය කර ගන්නා තුරු, අපි මෙම කාල පරිච්ඡේදයේදී දැවැන්ත අභියෝගවලට මුහුණ දෙන්නෙමු.

අධිරාජ්‍යවාදයට විරුද්ධ ක්‍රියාකාරීන්ට සහ “වාමාංශිකයින්ට”:

 ඔබේ වගකීම වන්නේ පීඩිතයන්ට දේශන පැවැත්වීම නොවේ. ඔබේ වගකීම වන්නේ ඔබේම පාලක පන්තියට එරෙහිව සටන් කිරීමයි. ඔබේ වගකීම වන්නේ අධිරාජ්‍යවාදය එහි ප්‍රභවයේ සිට හෙළිදරව් කිරීම, ඔවුන්ගේ ජනතා විරෝධී උත්සාහයන් නැවැත්වීම සහ පරාජය කිරීමයි.

ප්‍රහාරයට ලක්වන ජාතීන් යටත් විජිත “ලිට්මස් පරීක්ෂණ” වලට ලක් කිරීම වෛෂයිකව ප්‍රතිගාමී ය. පැවැත්ම සඳහා සටන් කරන අයගෙන් පාරිශුද්ධත්වය ඉල්ලා සිටීම, එයට විරුද්ධ වන බව මවාපාමින් අධිරාජ්‍යයේ භාෂාව ප්‍රතිරාවය කිරීමකි.

ජාතික ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කිරීම සහ බටහිර සුදු යටත් විජිත/ධනවාදී අධිරාජ්‍යවාදයෙන් ආරක්ෂා වීමට ජනතාවට ඇති අයිතිය සමඟ ඔබ සහයෝගය දැක්විය යුතුය.

ගාසා තීරයේ සිට කෙන්යාව දක්වා, ඉරානයේ සිට හයිටි දක්වා, පුවර්ටෝ රිකෝ දක්වා එක්සත් ජනපදය තුළ වාඩිලාගෙන සිටින කළු ජාතිය දක්වා, මෙය එක් අරගලයක්, එක් සටනක්, එක් විප්ලවවාදී ක්‍රියාවලියකි.

By Sunil Silva

මොළය සහ මනස ගැන සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ විඥානවාදී දාර්ශනිකයන් සහ භෞතිකවාදී දාර්ශනිකයන් විවාද කළ මාතෘකාව එම කරුණය. මෙම මූලික ප්‍රශ්නය මිනිස් අත්දැකීම් සහ පැවැත්මේ සාරය සමග මනස මගින් ගැඹුරට කිමිදුන මාතෘකාවක් ලෙස පුරාණයේ සිටම වත්මන දක්වා පැවත අවේය. මෙම සංකල්ප තේරුම් ගැනීමට ලෝකයේ සිදුවන දේවල් මනසින් වටහා ගන්නා ආකාරය, මොළයේ අනන්‍යතා සකස් කර ගන්නා ආකාරය සහ අභ්‍යන්තර ජීවිතය හා මනස ජීවිතයට සම්බන්ධ වන ආකාරය ගැනද පැවතියේ විවාදයකි.

මනස පිළිබඳ විඥානවාදී සංකල්පය

ඓතිහාසික විඥානවාදය හා ඓතිහාසික පාරභෞතිකවාදය යන දාර්ශනික මත දෙක විසින් මනස සහ මොළය වෙනස් ආයතන දෙකක් බව පැවසුවේය. මෙම දර්ශනවාදී මත දෙක මගින් යෝජනා කළේ මනස මොළයෙන් ස්වාධීනව පවතින බවයි. පාරභෞතිකවාදය සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ මනස චින්තනයට බලපෑම් කරන ආකාරය ගැන විග්‍රහය වූයේ; මනස ආත්මීය අත්දැකීම්වල සහ භෞතික නොවන ක්ෂේත්‍රයක මනස පවතින බවයි. එය සිතුවිලි, හැඟීම් සහ මතකයන් ඇතුළුව අපගේ අභ්‍යන්තර මනස සෑදී ඇත්තේ පිටතින් විඥානය (ආත්මය) මනසට ඇතුළ් වන බැවිනි. ආත්මයෙන් මෙහෙයවන මනස තනි සංජානනයන්ගේ මූලාශ්‍රයක් වන අතර, ආත්මීය සම්බන්ධය මොළය තුළින් ජීවීන්ගේ ඉන්ද්‍රියන්ගෙන් තොරතුරු අර්ථ නිරූපණය කිරීමට එවිට ඉඩ සලසයි යනුවෙන් ඔවුන් පැවසුවේය.

මෙම වියුක්ත සංකල්පයට විශ්වාසයන්, ආශාවන් සහ ස්වයං දැනුවත්භාවය ද ඇතුළත් විය. එය ප්‍රීතිය, දුක කෝපය වැනි හැඟීම්, ස්වයං විමර්ශනය සහ පරම ආත්මීය (absolute subjective) සම්බන්ධයක් ගැන ද පැවසුවේය. පරම අද්විතීය ආඛ්‍යාන මගින් පරමත්වය නිර්මාණය කරන අනන්‍යතාවය පිළිබඳ අඛණ්ඩ දේව හැඟීමක ආත්මීය සම්බන්ධයකින් මනසට ලැබෙන බව ඔවුන් පිළිගත්තේය.

17 වෙනි සියවසේදී පාරභෞතිකවාදී දාර්ශනිකයෙක් වන රෙනේ ඩෙකාට් (1596-1650) ‘දර්ශනය පිළිබඳ ආධ්‍යාත්මිකත්වය’ (1641) කෘතියේ මනස සහ ශරීරය (මොළය ඇතුළුව) වෙනම ආයතනයක් හා සම්බන්ධ බව තර්ක කළහ. ඔබේ සිතුවිලි ඔබේ ශරීරයේ යන්ත්‍රයක් ලෙස හොල්මන් කරන දේව අවතාර පැවැත්මක් ඇතැයි ඔහු පැවසීය.

18 වෙනි සියවසේදී ජෝර්ජ් බර්ක්ලි (1685-1753) යනු ඇන්ග්ලෝ-අයර්ලන්ත බිෂොප්වරයෙකු වූ විඥානවාදී දාර්ශනිකයා ‘මානව දැනුමේ මූලධර්ම පිළිබඳ නිබන්ධනය’ (1710) කෘතියේ පැවසුවේ දෙවියන් වහන්සේගෙන් පිටත කිසිදු දෙයක් නොපවතින බවත්, දෙවියන් වහන්සේ ඒවා දකින නිසා අපගේ මනසින් සහ සංජානනයන්ගෙන් පිටත මනසක් පවතින බව ඔහු ප්‍රකාශ කළේය.

19 වෙනි සියවසේදී ජෝර්ජ් හේගල්ගේ (1770-1831) ‘ආත්මයේ සංසිද්ධි විද්‍යාව’ (1807) කෘතියේ මනස, ආත්මය, විඥානය සහ මිනිස් පැවැත්ම අතර අන්තර් සම්බන්ධතාවය ගවේෂණය කරන විඥානවාදී දාර්ශනික කෘතියකි. ස්වයං-ආත්මය යනු දැනුමේ ඉහළම ආකාරය බව ඔහු තර්ක කරයි. එය යථාර්ථයේ ආත්මීය සහ වාස්තවික අංශවල එකමුතුවක් බව ද පවසයි.  මනස ආත්මීය (විඥානය) සහ වාස්තවිකත්වය (යථාර්ථය) ඒකාබද්ධ කරන අදහස පිළිබඳ ආත්මීය සංකල්පයට සම්බන්ධ කළේය. 

මනස පිළිබඳ භෞතිකවාදී සංකල්පය

මනස පිළිබඳ භෞතිකවාදී දර්ශනයේදී පවසන්නේ මනස මොළයේ නිෂ්පාදනයක් බවත් මානසික තත්වයන් භෞතික අත්දැකීම්වලින් ලැබෙන බවත්ය. මෙම දෘෂ්ටිකෝණය මනස  භෞතිකවාදය විද්‍යාත්මක ක්‍රමය සමග පෙළ ගැසෙන්නේ භෞතික සංසිද්ධිවල ප්‍රකාශ පදනම් කර ගනිමිනි. මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සිතුවිලි, හැඟීම් සහ හැසිරීම් සමග සම්බන්ධ කරන ස්නායු විද්‍යාවේ දියුණුව මගින් භෞතිකවාදී මතය වත්මනවන විට  ඉදිරිදැක්මක් සහිත දර්ශනවාදයක් ලෙස ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී.

ජෝන් ලොක්ගේ (1632-1704) ‘මානව අවබෝධය පිළිබඳ රචනයක්’ (1689/90) නැමැති කෘතියේ චින්තනය සහ මානව අවබෝධය පිළිබඳ ගවේෂණය ගැඹුරින් විග්‍රහ කර ඇත. මනස උපතේදී හිස්ව පවතින බවත්, කිසිදු සහජ දැනුමක් හෝ අදහස්ක් එම කාලයේදී ලැබෙන්නේ නැත. මානවයා සියලු දැනුම ඉන්ද්‍රිය අත්දැකීම් හරහා ලබා ගන්නා බවත්, අපගේ මනස අපගේ ඉන්ද්‍රියන් හරහා අප කලින් හමු වූ චින්තනය හා ඒකාබද්ධ කරන බවත් ඔහු පැහැදිලි කළේය. ජෝන් ලොක්ගේ දැනුම පිළිබඳ න්‍යාය, හේතුව දැනුමේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය සහ විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණය විශ්වාස කළ ඔහු එකල පැවති විඥානවාදීන්ට අභියෝග කළේ; දැනුම මනසට ලබා ගැනීමේදී අත්දැකීම් වැදගත්වනවා සේම, එම අත්දැකීම් මගින් දැනුම ලැබෙන බව අනුමත කළ නොහැකි නම් කිසිම දැනුමක් නොමැති බව තහවුරු වන බවද ඔහු පැවසීය. ඔහුගේ අදහස් නූතන මනෝවිද්‍යාව, ඥානවිද්‍යාව සහ මනස පිළිබඳ දර්ශනය සඳහා භෞතිකවාදී අඩිතාලම දැමූ දාර්ශනකයෙක් ලෙස පිළිගනී.

කාල් මාක්ස් (1818-1883) සහ ප්‍රෙඩ්රික් එංගල්ස් (1820-1895) ‘ජර්මානු දෘෂ්ටිවාදය’ (1845) කෘතයෙහි මනස තුළ නිපෙදවෙන දැනුම ගැන පවසන්නේ “සැබෑ ජීවිතයේ භාෂාව වන මිනිසුන්ගේ ද්‍රව්‍යමය ක්‍රියාකාරකම් සහ ද්‍රව්‍යමය ආශ්‍රය සමග අන්තර් සම්බන්ධිතයි. අදහස්, චින්තනය, සංකල්ප සහ ඥානය ස්වාධීනව හෝ රික්තයක් තුළ මනස තුළ ජනනය නොවේ; ඒ වෙනුවට, ඒවා ජනනය වන්නේ භෞතික දත්තවල සෘජු ප්‍රවාහයන් ලෙසය. වෙනත් වචන වලින් පැවසුවහොත්; සවිඥානය කිසි විටෙකත් සවිඥානික පැවැත්මක් හැර අන් කිසිවක් විය නොහැකි අතර මිනිසුන්ගේ පැවැත්ම ඔවුන්ගේ සැබෑ ජීවන ක්‍රියාවලියයි.” යනුවෙන් පවසයි. එබැවින්, භෞතික පැවැත්ම යටතේ, දැනුම ජීවිතය තුළ පදනම් වේ: මානව චින්තනය විසින් සැබෑ සමාජ හා ආර්ථික ක්‍රියාවලිය හරහා එය පිළිබිඹු වන බවද පවසයි.

වී. අයි. ලෙනින්ගේ (1870-1924) “භෞතිකවාදය සහ අනුභූතික-විවේචනය” (1908) කෘතියේ මනස සහ භෞතික මොළය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය සාකච්ඡා කරයි. මිනිස් මනසට කරුණු නිවැරදිව පිළිබිඹු කරන ලෝකයේ නිරූපණයන් තුළින් බව ඔහු තර්ක කරයි, ලෝකය පිළිබඳ විශ්වාසයන් වාස්තවිකව සත්‍ය මගින් ලබගන්නා බව පවසයි. මිනිස් මනස සම්පූර්ණයෙන්ම තීරණය වන්නේ භෞතික ලෝකය මගිනි. මේ ලෝකය භෞතික ද්‍රව්‍යවලට පමණක් සීමා නොවන බවත්, වාස්තවිකව නිරීක්ෂණය කළ හැකි සියල්ල එයට ඇතුළත් බවත් මිනිසා දනියි. මිනිසුන්ගේ සිතුවිලි සහ අදහස්, ඔවුන්ගේ සංවාදයෙන් හෝ කියවීමෙන් නිරීක්ෂණය කරන ඒවා මෙම භෞතික ලෝකයට ඇතුළත් වේ. මනසෙහි නව හැඟීම් පෙර අත්දැකීම් මගින් ඇති වූ ප්‍රතිරූපයට ගැලපෙන අතර එවා තීව්‍ර කරයි. මෙම පුරුදු සහ මෙම සංකල්ප පුද්ගලික නොව සාමූහික දේපළකි.

මොළය භෞතික ව්‍යුහයක් ලෙස

මොළය, හිස් කබල තුළ නිර්මාණය වුන රැලි සහිත, රාත්තල් තුනක් බර පටක වලින් සැදුණු ව්‍යුහයකි. එය භෞතික ඉන්ද්‍රියයක් වන අතර, කුණාටුවක කුඩා අකුණු සැර මෙන් පිටතට විසිරී යන බිලියන ගණනක් නියුරෝන (neurons) වලින් සෑදී ඇත. අනෙක් අතට මනස  අපගේ සිතුවිලි, හැඟීම්, චින්තනය, සංකල්ප, මතකයන් සහ ඥානය යන දේවල් අපට ස්පර්ශ කළ නොහැකි ක්ෂේත්‍රයට අයත්ය. එවිට මොළය යනු භෞතික ඉන්ද්‍රියයක් වන අතර මනස යනු මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් පැන නගින මානසික ක්‍රියාවලීන් සහ අත්දැකීම්වලින් සැදෙන ව්‍යුහයකි. වර්තමාන විද්‍යාත්මක සාක්ෂි වලට අනුව, මානසික ක්‍රියාවලය මොළය තුළ පමණක් සෑදෙයි.

මොළයේ ස්නායු, ග්ලියල් සෛල (glial cells), රුධිර වාහිනී සහ සංකීර්ණ රසායනික පද්ධති වලින් සෑදී ඇති භෞතික ඉන්ද්‍රියකි. එය හිස් කබල තුළ පිහිටා ඇති අතර මධ්‍යම ස්නායු පද්ධතියේ කොටසක් වන අතර එය සුෂුම්නාව සහ පර්යන්ත ස්නායු (peripheral nerves) වලට සෘජුවම සම්බන්ධ වේ. විද්‍යාත්මක දෘෂ්ටි කෝණයකින්, මොළය MRI, EEG සහ CT ස්කෑන් වැනි මෙවලම් භාවිතයෙන් මොළය ස්කෑන් කිරීමට, විකණ්ඩනය කිරීමට සහ අධ්‍යයනය කිරීමට හැකි මෙවලමක් ලෙස වර්තමානයේ භාවිතා වෙයි. එවා මගින් මොළය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක සාධක තහවුරු කර ගනිමින් ඇත.

මෙළයේ ප්‍රධාන කාර්යභාරය වන්නේ තොරතුරු සැකසීමයි. විද්‍යුත් ආවේග සහ රසායනික සංඥා බිලියන ගණනක් නියුරෝන මගින් මොළයට හුස්ම ගැනීම, චලනය, සංවේදක සංජානනය සහ අභ්‍යන්තර සමතුලිතතාවය නියාමනය කිරීම ද කරයි. මොළයේ නිශ්චිත ප්‍රදේශවලට සිදුවන හානිය බොහෝ විට පුරෝකථනය කළ හැකි දුර්වලතා වලට තුඩු දෙන අතර, මොළය ශරීරයේ ජීව විද්‍යාත්මක පාලන මධ්‍යස්ථානය ලෙස ශරීරයක් තුළ ස්ථීරව පවතී.

මොළය හිස් කබල තුළ කොටු වී ඇති භෞතික ඉන්ද්‍රියක් වන අතර එය ස්නායු පද්ධතියේ මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය ලෙස සේවය කරයි. එය නියුරෝන ලෙස හඳුන්වන බිලියන ගණනක විශේෂිත සෛල වලින් සමන්විත වන අතර ඒවා සංෂිප්ත ලෙස හඳුන්වන කුඩා හිඩැස් හරහා විද්‍යුත් රසායනික සංඥා හරහා සන්නිවේදනය කරයි. මෙම ස්නායු ජාල සියලුම ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම් සහ මොළය තුළ තොරතුරු සැකසීම සඳහා පදනම සාදන ව්‍යුහයයි.

ස්නායු සෛලවල විද්‍යුත් රසායනික ක්‍රියාවලියේ සිට සිතුවිලි සහ හැඟීම් මතුවීම දක්වා, මනස-මොළය සමග ඇති සම්බන්ධතාවය සියවස් ගණනාවක සිට මනෝවිද්‍යාඥයින් හඳුනාගෙන ගෙන තිබූ අතර, අපගේ අභ්‍යන්තර මානසික ලෝකය සහ එයට හේතු වන සංකීර්ණ ඉන්ද්‍රිය අතර ඇති ගැඹුරු සම්බන්ධතාවය හෙළිදරව් කිරීමේ ගවේෂණ ද මනෝවිද්‍යාඥයන් වර්තමානයේ ද කරමින් සිටිති. අපගේ සිතුවිලි, හැඟීම් සහ අපගේ හිස් කබල තුළ පිහිටා ඇති අළු පදාර්ථ (gray matter) අතර මෙම සිත් ඇදගන්නාසුළු අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වය ගැන පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ පැවති විවාදය නිමාවට පත් කරමින් මනස පිළිබඳව විද්‍යාත්මකව විමසීමේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය බවට භෞතිකවාදය පත්විය.

මොළයේ විශේෂිත කලාප සංවිධානය වී ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම විශේෂිත කාර්යයන්ගෙන් සමන්විය. මොළයේ විශාලතම කොටස වන මස්තිෂ්කය, සංවේදක අර්ථ නිරූපණය, භාෂාව සහ ස්වේච්ඡා චලනය වැනි ඉහළ මට්ටමේ කාර්යයන් සඳහා වගකිව යුතු කොටස වෙයි. මස්තිෂ්කය සමබරතාවය පවත්වා ගන්නා අතර දත්ත පාලනය ද සම්බන්ධීකරණය කරයි. මස්තිෂ්කය සුෂුම්නාවට සම්බන්ධ කරන මොළයේ කඳ, හුස්ම ගැනීම, හෘද ස්පන්දන වේගය සහ නින්ද වැනි ස්වයංක්‍රීය ශාරීරික ක්‍රියාවලීන් නියාමනය ද කරයි.

මොළය සහ මනස අතර සම්බන්ධය

මොළය සම්බන්ධයෙන් නූතන විද්‍යාඥයන් පරියේෂණ මගින් යෝජනා කරන්නේ මනස මොළයේ සංකීර්ණ ක්‍රියාකාරකම් වලින් මතුවන බවයි. භෞතිකවාදය ලෙස හැඳින්වෙන මෙම දෘෂ්ටිකෝණය, මනස ස්නායු ක්‍රියාවලීන්ගේ සෘජු නිෂ්පාදනයක් බවද ප්‍රකාශ කරයි. නිදසුනක් වශයෙන්, ක්‍රියාකාරී චුම්භක අනුනාද රූප (functional magnetic resonance imaging) අධ්‍යයනයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ මතකයන් සිහිපත් කිරීම හෝ හැඟීම් සැකසීම වැනි මානසික කාර්යයන් අතරතුර මොළයේ නිශ්චිත කලාප ක්‍රියාකාරී වන බවයි.

පුද්ගලයෙකු භාෂා භාවිතාවක යෙදෙන විට, මොළයේ බ්‍රෝකා සහ වර්නික් ප්‍රදේශ (Broca and Wernicke areas) රුධිර ප්‍රවාහයේ වෙනස්කම් ලෙස දෘශ්‍යමාන වන පරිවෘත්තීය ක්‍රියාකාරකම් වැඩිවීමක් පෙන්නුම් කරයි. තීරණ ගැනීමේදී, ප්‍රෙෆ්‍රන්ටල් බාහිකය (prefrontal cortex) ඉහළ ක්‍රියාකාරිත්වයක් පෙන්නුම් කරන අතර එය විධායක කාර්යන් සඳහා එහි සහභාගීත්වය පෙන්නුම් කරයි. මෙම සහසම්බන්ධතා යෝජනා කරන්නේ අපගේ සිතුවිලි සහ හැඟීම් මොළයේ සංකීර්ණ ජීව විද්‍යාත්මක සහසම්බන්ධයක් මගින් ජනනය වන බවයි.

මොළයේ ස්නායුවල සංකීර්ණ ජාල, ඒවායේ විද්‍යුත් ආවේග සහ රසායනික ස්නායු සම්ප්‍රේෂක සාමූහිකව අපගේ ඥානමය අත්දැකීම් ජනිත කරයි. නිදසුනක් වශයෙන්, මොළයේ විපාක මාර්ගවල ඩොපමයින් (dopamine) වැනි ස්නායු සම්ප්‍රේෂක මුදා හැරීම සතුට සහ අභිප්‍රේරණය සමග සම්බන්ධ වේ. මෙම රසායනික සමතුලිතතාවයන්හි බාධා මනෝභාවයට සහ සංජානන ක්‍රියාකාරිත්වයට සෘජුවම බලපෑම් ඇති කරන අතර, මනස හැඩගැස්වීමේ දී මොළයේ මූලික කාර්යභාරයක් නිරූපණය කරයි.

මනස භෞතික වස්තුවක්ද?

මොළය මෙන් නොව මනස භෞතික වස්තුවක් නොවේ. එය සිතුවිලි, මතකයන්, හැඟීම්, චින්තනයන්, සංකල්ප, විශ්වාසයන්, පරිකල්පනය, දැනුවත්භාවය සහ තීරණ ගැනීම වැනි මානසික ක්‍රියාවලීන්ගේ එකතුවකි. මානවයා “ඔහුගේ මනසෙහි ඇති දේ” (what’s on his mind) ගැන කතා කරන විට, ඔහු පටක හෝ සෛල වලට වඩා අභ්‍යන්තර අත්දැකීම් ගැන විමසා බලයි.

මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් පැන නගින ක්‍රියාකාරකම් හෝ සංසිද්ධි සමූහයකි මනස. ඔබට ස්නායුවක් නිරීක්ෂණය කළ හැකි ආකාරයට සිතුවිල්ලක් කෙලින්ම නිරීක්ෂණය කළ නොහැකි වුවද, මනෝවිද්‍යාත්මක පර්යේෂකයන්ට හැසිරීම්, මොළයේ ක්‍රියාකාරකම් සහ ස්වයං වාර්තා අධ්‍යයනය කිරීමෙන් මානසික තත්වයන් අනුමාන කළ හැකිය.

මනස-මොළය සමග ඇත සම්බන්ධය

මනස-මොළය සමග ඇති සම්බන්ධය අපගේ මානසික අත්දැකීම් – සිතුවිලි, හැඟීම්, චින්තනය, සංකල්ප, සංජානනය සහ ඥානය – අපගේ මොළයේ සිදුවන භෞතික ක්‍රියාවලීන් සමග සම්බන්ධ වන ක්‍රියාවලියයි. ඔබ, හිරු බැස යන සුන්දර දසුනක් දැක විස්මිත හැඟීමක් දැනෙන විට, එම විස්මිත හැඟීම නියුරෝන නිශ්චිත රටා වලින් ලැබුණ හැඟීමක්ද?, නැතහොත් එයට තවත් ආත්මීය සම්බන්ධයකින් ලැබුණ හැඟිමක්ද? මෙම ප්‍රශ්නය විවාදා සම්පන්න න්‍යායන් වලට මඟ විවර වුනි. ඒ මනස පිළිබඳ භෞතිකවාදී න්‍යාය වඩා හොඳින් තේරුම් ගැනීමට, ඔබේ මොළය සංකීර්ණ පරිඝණකයක් ලෙසත්, ඔබේ මනස එහි ක්‍රියාත්මක වන මෘදුකාංගය ලෙස සරල උදාහරණයක් ගතහොත් පරිඝණකය තුළ ඇති විද්‍යුත් ක්‍රියාවලිය වගේම මොළය තුළද ඇතිවන ක්‍රියාකාරීත්වය ගැනද යම් වැටහීමක් එවිට ලබාගත හැකිය. (මෙය උදාහරණයක් පමණි. මොළය පරිඝණකයක් නොවේ. පරිඝණකයට චින්තන ක්‍රියාකාරිත්වයක් නැත).

ඔබට සතුටක් දැනෙන විට, එම සතුට යනු ඔබේ මොළයේ විශේෂිත රටා තුළ ක්‍රියාකාරීවන නිශ්චිත ස්නායු ක්‍රියාකාරිත්වය තුළින් සිදුවන දෙයකි. එවිට මොළයෙන් වෙන්වුන “මනසක්” ශරීරයක් අසල පාවෙමින් පවතින්නේ නැත; මානසික අත්දැකීම් ලෙස මනසේ සිදුවන දේ විවිධ වචන වලින් විස්තර කර ඇත්තේ මොළයේ සිදුවන ක්‍රියාවලියක් ලෙසය. මෙම මතය ගැන භෞතිකවාදීන් පැහැදිලි කරන්නේ; මොළය ජීව විද්‍යාත්මක ස්නායු වලින් එකම සංජානන කාර්යයන් ඉටු කරන බවයි. එවිට මොළයේ මානසික තත්වයන් විවිධ භෞතික පද්ධතිවලින් සිදුකරන සංජානන කාර්යයන් මගින් ඉටු කරන බවයි.

මනසේ ප්‍රධාන සාධකය වන්නේ විවිධත්වයක් සහිත වීමයි – එකම මානසික තත්වය විවිධ භෞතික පද්ධතිවල ක්‍රියාත්මක විය හැකි බව තවත් අදහසකි. වේදනාව සලකා බලන මිනිසුන් ඔවුන්ගේ භෞතික ව්‍යුහයන් වෙනස් වුවද, වේදනාවට ක්‍රියාකාරීව සමාන දෙයක් අත්විඳියි. එය “වේදනාව” බවට පත් කරන්නේ නිශ්චිත ස්නායු හෝ පරිපථ වලින් නොව, පද්ධතිය තුළ එය ඉටු කරන ක්‍රියාකාරී භූමිකාව තුළයි. 

සමහර පර්යේෂකයන් අණුක (පරමාණු) සිට මනෝවිද්‍යාත්මක දත්ත දක්වා විවිධ විස්තර අනුපූරක වන්නේ කෙසේදැයි ගවේෂණය කරයි. මෙම විස්තර එකිනෙකට පරස්පර නොවී ශබ්ද තරංග, සංගීත සටහන් හෝ චිත්තවේගී ප්‍රකාශ අනුව අපට සංධ්වනියක් විස්තර කළ හැකි සේම, සමහර විට මනස සහ මොළය බහු අනුකූල මට්ටම්වලින් තේරුම් ගත හැකි බවද පවසයි.

මනස සහ මොළය අතර සිදුවන ගනුදෙනුව කුමක්ද?

මොළය සහ මනස අතර වෙනස ස්නායු විද්‍යාවේ සහ මනෝවිද්‍යාවේ මූලික සංකල්පයකි. මොළය භෞතික ඉන්ද්‍රියක් වුවද, මනස යනු අත්දැකීම්වල ඇසුරෙන් මොළය තුළ නිපදවන චින්තන ව්‍යුහයකි. මොළය තොරතුරු සකසන අතර ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම් නියාමනය කරන අතර මනස තුළ සිතුවිලි, චින්තනය, හැඟීම්, සංකල්ප සහ සංජානනය ද ඇතුළත් වේ. මනස භෞතික වස්තුවක් නොව මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් පැන නගින ක්‍රියාකාරකම් හෝ සංසිද්ධි සමූහයකි. විද්‍යාව මනස මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් පැන නගින ක්‍රියාකාරකම් හෝ සංසිද්ධි සමූහයක් ලෙස සලකන අතර, ඔබට සිතුවිල්ලක් කෙලින්ම නිරීක්ෂණය කළ නොහැකි වුවද, පර්යේෂකයන්ට හැසිරීම්, මොළයේ ක්‍රියාකාරකම් රටා සහ ස්වයං වාර්තා අධ්‍යයනය කිරීමෙන් මානසික තත්වයන් අනුමාන කළ හැකිය. මොළය භෞතික පදනම වන අතර මනස එයින් මතුවන මානසික ක්‍රියාවලියක සමූහික එකතුවකි. විද්‍යාව, මොළය භෞතික පදනම ලෙසත් මනස එයින් මතුවන මානසික ක්‍රියාවලීන් සමූහයක් ලෙසත් විග්‍රහ කරයි. ඒවා ගැඹුරින් සම්බන්ධ වී ඇති නමුත් සමාන නොවේ. මොළය කෙලින්ම අධ්‍යයනය කළ හැකි අතර, මනස අත්දැකීම් සහ හැසිරීම් හරහා අධ්‍යයනය කළ හැකිය. සාමූහිකව මිනිසුන් සිතන, දැනෙන සහ ක්‍රියාකරන ආකාරයෙන් දැනුම පිළිබඳ සම්පූර්ණ චිත්‍රයකින් මනසින් එවිට වටහා ගත හැකිය.

කෙසේ වෙතත්, මනස සහ මොළය ඇත්ත වශයෙන්ම ඉතා වෙනස්, නමුත් අන්තර් සම්බන්ධිත ව්‍යුහයන් දෙකකි. මෙම යථාර්ථය ගොඩනැගෙන්නේ මොළය ගැන පර්යේෂණ පදනමක් ලෙසයි: මනස මොළය හරහා ක්‍රියාත්මක වෙයි, නමුත් මොළයෙන් පිටත මනසක් නොපවතී. කෙසේ වෙතත්, මනස සහ මොළය ඇත්ත වශයෙන්ම ඉතා වෙනස්, නමුත් අන්තර් සම්බන්ධිත ව්‍යුහයන් දෙකකි. මොළය හරහා මනස ක්‍රියාත්මක වන අතර – මොළයෙන් මනස වෙන් කළ නොහැක.

මනස මොළය භාවිතා කරන අතර මොළය මනසට ප්‍රතිචාර දක්වයි. මිනිසුන් ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන් තෝරා ගනී – ඔවුන්ගේ මොළය ඔවුන්ට කිසිවක් කිරීමට බල නොකරයි. මොළය නොමැතිව සවිඥානික අත්දැකීමක් නොතිබෙනු ඇත, නමුත් අත්දැකීම් වලට මොළයේ සිදුවන ක්‍රියාවන් අඩු කළ නොහැකිය.

මනස මොළයේ ශක්තිය වන අතර එය සිතීම, හැඟීම සහ තේරීම හරහා ශක්තිය ජනනය කරයි. එය මොළයේ ජීවමාන බලය වන අතර, එය නොමැතිව භෞතික මොළය සහ ශරීරය නිෂ්ඵල වනු ඇත. ඒ කියන්නේ අපේ මොළය මනස වන අතර, මනසේ – ක්‍රියාකාරීත්වය යනු මොළයේ ශක්තිය ජනනය කරන ආකාරයයි. මෙය මොළයේ තාක්ෂණය සමග අප ලබා ගන්නා ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රධාන කොටසකි. මනසෙන් සිතීම, හැඟීම සහ තේරීම හරහා මොළයෙන් ශක්තිය ජනනය කරන විට, අපි සිතුවිලි ගොඩනඟා ගන්නේ ප්‍රෝටීන වලින් සෑදූ අපගේ මොළයේ භෞතික ව්‍යුහයෙනි.

මනස යනු අප අවදිව සිටින විට අවිඥානික සහ සවිඥානික ක්‍රියාකාරකම් ප්‍රවාහයක් වන අතර, අප නිදා සිටින විට අවිඥානික ක්‍රියාකාරකම් ප්‍රවාහයකි. එය සිතීම, හැඟීම සහ තේරීම යන ත්‍රිත්වයකින් සංලක්ෂිත වේ. ඔබ සිතන විට, ඔබට දැනෙනු ඇත – ඔබට දැනෙන විට ඔබ සිතනු ඇත – ඉන් පසුව ඔබේ සිතුවිල්ලෙන් එය තෝරා ගනු ඇත. මෙම අංශ තුන සැමවිටම එකට ක්‍රියා කරයි. මෙයින් මූලික වශයෙන් අදහස් කරන්නේ, එය ඔබේ මනසින් උත්තේජනය වන සෑම අවස්ථාවකම, එය විවිධ ආකාරවලින් – ස්නායු රසායනික, ජානමය සහ විද්‍යුත් චුම්භක වෙනස්කම් ඇතුළුව ප්‍රතිචාර දක්වන බවයි. අනෙක් අතට, මොළයේ ව්‍යුහයන් වර්ධනය වී වෙනස් කරයි, නව සිතුවිලි ගොඩනැගීම හෝ නව සංකල්ප බිහි කිරීම ද එවිට සිදු කරයි.

මනස මොළය සමග ගැඹුරින් බැඳී ඇති බව අවබෝධ කර ගැනීම අපගේ ඥානය සහ පුද්ගලික අනන්‍යතාවය පිළිබඳ සංකල්ප සඳහා ඇඟවුම් කරයි. ඥානය, කෙනෙකුගේ පැවැත්ම සහ වටපිටාව පිළිබඳව දැනුවත් වීමේ තත්වය, මොළයේ සංකීර්ණ ස්නායු අන්තර්ක්‍රියා වල මතුවන දේපලක් ලෙස සැලකේ. එය තනි කලාපයකට ස්ථානගත වී නැත. මොළය තුළ සිතුවිලි කිසි විටෙකත් සමාන නොවේ, මන්ද එය ඔබට ලැබෙන සෑම අත්දැකීමක් සමඟම, සෑම දිනකම සෑම මොහොතක්ම වෙනස් වේ. සාරාංශයක් ලෙස: ඔබේ මනස ඔබ අද්විතීය ලෙස ජීවිතය අත්විඳින ආකාරයයි. ඔබ සිතන, දැනෙන සහ තෝරා ගන්නා ආකාරය අනුව එම තීන්දුවට වගකිව යුතුය. එවිට මොළයට ලැබෙන අද්විතීය අත්දැකීම් මනස මගින් ප්‍රතිචාර දක්වන මොළය භෞතික ව්‍යුහයකි.

චමිල් ජයනෙත්ති

එය වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන්නේ St- Gallen නගරයේ. මෙවැනි මැරතන් ස්වීට්සර්ලන්තයේ බොහෝ නගරවල පැවැත්වෙනවා. අපි ජීවත්වෙන Frauenfeld නගරයේ 2 දෙකේ මැරතනය ට වගේම සූරිච් හී පැවැත්වෙන ජාතිවාදයට එරෙහි මැරතනයටත් මා සහභාගී වී තිබෙනවා.

ඒවායින් ලැබෙන ආදායම් දේශීය සහ විදෙස් හි සමාජ සත්කාරයන් සදහා යෙදවෙනවා  සහයෝගීතා මැරතනයේ ආදායම් යන්නේ සෙන්ට් ගාලන් හී සමාජ් සත්කාර වැඩකට . ස්වීට්සර්ලන්තයේ රැකවරණ පතා පැමිණ ඊට අවස්ථාව නොලැබු ” මෙහි රැදීසිටීම බලපත් අහිමිවූ ” ජනතාව සදහා.

ඉතින් 2022 ජන අරගලය මැඩලීමට ” හදීසි නීතිය යෙදෙව්වා ” ඊට එරෙහිව විරෝධය  ලංකාව තුලත් ඉන් පිටත් පැන නැගුනා.

ජන අරගලයේ අපේක්ෂාවන්ට ආමන්ත්‍රණය කල මාලීමාව ජනාධිපතිවරණයෙන් ජය ලැබුවා. පාර්ලිමේන්තු චංදෙන් ඔවුන්ට 2/3 කට වැඩි බලයක් ලැබුනා.

ඔවුන් ජන අරගලයේ අපේක්ෂාවන් පිට්පොකට් ගැසීම පමනක් කර ඇති බව දැන් පේන්න තියෙනවා. ආපදා පනත පැත්තක තබා ඔවුන් ” හදීසි නීතිය පැනෙව්වා.

“හදීසි නීතිය කිසිදු මර්දනීය කටයුක්තකට යොදාගන්නේ නැතැයි ” ජනාධිපති කිවේ තවත් ටොම් පචයක් බව පැහැදිලි වුයේ ඔහුගේ ආන්ඩුවේ ” පොලිස් බාග ඇමති ” ආන්ඩුව විවේචනය කරන්නන්ට එරෙහීව හදීසී නීතිය පාවිච්චි කරන බවට තර්ජනය කරමින්.

එසේම හදීසි නීතී රෙගුලාසි ගැසට් නිවේදනේ අඩංගු කරුනු ජාත්‍යන්තර සහ දේශීය මානව හිමිකම් නීතී සහ සම්මුතීන් උල්ලංඝනය වන බවට ” ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂම ” ජනාධිපති වෙත සිය නිරීක්ෂණ ඉදිරිපත් කර සෑහෙන කලක් ගතවෙනවා. එහෙත් ඒ කිසිවක් ආන්ඩුව ගනනකට ගත්තේ නෑ. පාර්ලිමේන්තුවේ හදිසී නීතිය දීර්ඝ කිරීමට අත ඔසවන්නන්  159 ක් සිටීම ඊට හේතුවන්නට ඇති. එය දෙවැනි වන්නේ ජේ.ආර් ට පාර්ලිමේන්තුවේ තිබූ 5/6 ක බලයට.

ඉතින් ජනාධිපති අනුර දිසානායක දැන් පෙරකල ටොම් පචයා ලෙස හැදින්වූ ජේ.ආර් ගේ දේශපාලන මුනුපුරා අනුර ජයවර්ධනට ඇදලා. ඔවුන්ගේ කලින් නායකයින්, සාමාජිකයින් සමූල ඝාතනයට යොදාගත් හදීසී නීතිය , ත්‍රස්ත වාදය වැලැක්වීමේ පනත ඊටත් වඩා දරුනු විදියට පාවිච්චි කරන්න නව ත්‍රස්ත පනතක් ගේන්න උත්සාහක යෙදෙනෙවා.

ජේ.ආර් ගෙනා නව ලිබරල් ධනවාදී ආර්ථික මොඩලයේ මිලේච්චතම ඉනිම සෙල්ලං කරන්න ජවිපේ  සමග අනුර ජයවර්ධන සැරසෙනවා. කම්කරු – පීඩිත ජනයාගේ විරෝධය මර්දනයට ඔවුන් සැරසෙනවා. ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණ හරහා වසා දමන පාසල් අනාගතයේදී රැඳවුම් කදවුරු නිර්මානය කිරීමට යොදාගනියි.

” සම්පත් කලමණාකරනය කර ” අපි රැදවුම් කදවුරු හදන්න කටයුතු කලා. මහජන මුදල් සත පහක්වත් වැයකලේ නැතැයි ” අනුර ජයවර්ධන ඊලග ” ඉල් මහ විරුවන් ” සමරන අවස්ථාවේ කීවිට , ඔවුන්ගේ බැතිමතුන්ගේ අත්පොලොසන් නාදයත් අපට අසන්නට , දකින්නට ලැබේවී.. 

සරත් මද්දුමගේ විසිනි

සමාවෙන්න ඔයාට ගොඩක් කාලෙකින් ලියන්න බැරි උනා. මං හිතන්නේ මම අන්තිමට ඔයාට ලිව්වේ ජිනීවාවලදී. ඊට පස්සෙ මම පුතාලා බලන්න එයාල ඉන්න ගෙදරට ගියා. එයාලත් එක්ක ටික කාලයක් ඉදල ලංකාවට ආවා.ඒත්  දිගින් දිගටම ලියන්න උත්සහ කළත් විවිධ හේතු නිසා  මග ඇරුනා. 

ප්‍රගීත්, 16වෙනි අවුරුද්දෙත් අපේ ගෙදර කිරි ඉතුරුනේ නැහැ. කිරිබතක් ඉදුනෙත් නැහැ. කොහොමත් ඒ කාලය ගත කරන්න අමාරුයි. තනියම ඉන්න කොට තවත් අමාරුයි.

මම ඔයාට කියන්න පටන් ගන්න තියෙන්නෙ යුක්තිය සොයාගෙන අධිකරණයට යන්න පටන් ගත් තැන සිට.. ඒක ගොඩක්ම ලොකු කතාවක්. ලේ කඳුලු දහඩිය පිරුණ කතාවක් .

ප්‍රගීත්, අද 2026 ජනවාරි 14වෙනිදා. හරියටම තව දවස් දහයකින්. අපෙන් උදුරාගෙන. දාසය වෙනි අවුරුද්ද සම්පූර්ණ වෙනවා. 2025. අවුරුද්ද පටන් ගත්තට වඩා. බොහොම අභියෝග සහිතව තමා 2026 පටන් ගන්තෙ සහ මේ දින කිහිපය ගෙවුනෙ.

. 2025 ආරම්භ වෙද්දි කොළඹ ස්ථිර පුද්ගලයා මහාධිකරණය තියෙන නඩුවේ. විනිසුරු මඩුල්ල සම්පූර්ණ වෙලා අධිකරණය කටයුතු සාර්ථකව, සතුටුදායක ලෙස කෙරුනා.ඉතින් බොහෝම බලාපොරොත්තුවෙන් තමා ඒ අවුරුද්ද පටන්ගත්තෙ.

 ඒත් 2025 අවසන් කාර්තුව වෙද්දි නැවතත් විනිසුරුවරුන්ගේ පුරප්පාඩුව මත අධිකරණයේ කටයුතු අඩාල වුනා.ස්ථිර ත්‍රිපුද්ගල අධිකරණයේ 2025 වසරේ අවසන් නඩු දවස වුනේ දෙසැම්බර් 19.එදිනත් විනිසුරුවරුන් පත් කරල තිබුණෙ නැහැ.මම ශෝකයට සහ විශ්මයට පත් වුනා. පහුගිය කාලය පුරාම මාධ්‍ය මගින් දැක්කෙ වර්ථමාන අග්‍රවිනිශ්චයකාර තුමාගෙ දක්ෂ, නීතිගරුක, භාවය සම්බන්ධව. පුදුමයි එතුමාටත් අපිව මගහැරිල… 

ප්‍රගීත්, මීට දින තුනකට ඉස්සෙල්ලා පණිවිඩයක්. එනවා ඔයාව පැහැරගෙන යන්න සම්බන්ධ (ඔයා නොදන්නවා වුනාට) එදා සීගිරියෙ ඉදල එද්දි ඔයා පසුපස  ලුහුබැන්ද, ඔයාව අපෙන් උදුරගෙන ගිහිල්ල, ශරීරයත් අතුරුදහන් කරපු ඒ මිනීමරු කල්ලියේ 

 එක් කෙනෙකුට ජනාධිපතිතුමා උසස්වීමක් ලබාදීලා කියලා. ඒක වුණේ කොහොමද කියලා නම්  දන්නෙ නැහැ.ඒත් එහෙම වෙලා කියලයි දැන ගන්න ලැබුණෙ. 

මම ඊයෙ, එම පත්වීම අවලංගු කරන්න කියල ගරු ජනාධිපතිතුමාගෙන් ලිඛිතව ඉල්ලා සිටියා. මේ වනවිට ඒක එතුමා අතට පත්වෙලා ඇති.

එතුමාගේ තීරණය එනතුරු බලා ඉන්නව.

මම ඉක්මනට ආයෙත් ලියන්නම් ප්‍රගීත්..

මම

සන්ධ්‍යා

‎

‎එසේම කණගාටුදායකම කරුණ නම් සංරක්ෂණය විය යුතු මෙම භූමි භාගය මේ වන විට හෝමාගම ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරයා භාරයෙහි, දියගම ක්‍රීඩා සංකීර්ණයේ ක්‍රීඩා නේවාසිකාගාර ඉදිකිරීම සඳහා වෙන් කරන ලද ඉඩමක් වීමයි. එම සංවර්ධන කටයුතු සඳහා උක්ත ප්‍රදේශයෙහි රජය සතුව ඇති ඌන භාවිත හෝ මුඩු ඉඩම් යොදා ගැනීමට හැකියාව තිබියදීත්, දියගම වනාන්තර කොටසම යොදා ගැනීම තුළින් ජෛව විවිධත්වයෙන් අනූන පරිසර කලාපයක් රටට අහිමිව යනු ඇත. ‎එබැවින් දියගම පාරිසරික සෞන්දර්ය මරා දැමීමට ප්‍රථමව,සාමූහික හඬක් නිර්මාණය කිරීම තුළින් නූපන් පරපුර වෙනුවෙන් මෙම ජෛව සම්පත රැක ගැනීමට පියවර ගත යුතුව තිබේ..

දසුන් ආසිරි විසිනි